Qarabag Media
Haqqımızda Əlaqə

Bu gün məlum olan ən qədim Qasımuşağı xalçasının çeşnisi

Tarix:9-04-2016, 13:05 Baxış Sayı:2363 Kateqoriya:Manşet, Bölgə Özəlliyi

Bu gün məlum olan ən qədim Qasımuşağı xalçasının çeşnisi “Qasımuşağı xalçaları” termini dilimizə bu xalça çeşnilərinin formalaşmasından çox-çox sonra meydana gəldi. Qasımuşağı tayfası tərəfindən xovsuz və xovlu xalçaların istehsal edilməsi xalçaçılığın ilkin dövrlərində özünü göstərmiş və hayların Qarabağı ərazisinin işğalına qədər davam etmişdir. Bu termin özündə çox sadə və gözəl tərtibata xas olan müxtəlif çeşnilərdən başlayaraq müasir mürəkkəb qurluşa malik xalça çeşnilərini özündə cəmləşdirir.

Qasımuşağı tayfasının yaşlı üzvləri arasında aparılan araşdırmalardan məlum olmuşdur ki, bu xalçaların qədim adı qədim “Qasımuşağı tikmələri”ndən formalaşdığından “Tikmə gəbə” (“Tikmə xalça”) olmuşdur. Lakin əsrlər ötdükcə xalçada olan ağ yerlikli qollar diqqəti daha çox çəkdiyi və bu xalçalara xas olduğu üçün qocaman xalça toxuyanlar xalçaya ikinci adı “Ağqol gəbə” (“Ağqol xalça”) adını verdilər. Və nəhayət yaxın və uzaq ərazilərdə “Qasımuşağı xalçaları” adını daşıdı. XIX əsrin ortalarında Avropalı sənətşünaslar xalçaçılıq sənətini araşdıran zaman bu adı öz dillərinə uyğun səsləndirməyə başladılar. Ən çox istifadə edilən ad isə “Kasim Ushak” forması oldu.

İlk zamanlar ənənəvi adət-ənənələrə uyğun şəkildə döşəmə, divar, giriş qapısı, pəncərə, taxt, masa və s. örtüklər kimi işlədilməklə yanaşı həm də bəzək əşyaları sayılırdı. Gündəlik həyatın bir hissəsinə çevrilən xalçaçılıq Qasımuşağı tayfasında hər bir ailədə qadınların ən sevimli məşğuliyyət növlərindən biri idi. Adətə görə deyikli və nişanlı qızlar cehiz xalçasını özü toxumalı idi.

Dünya xalçaları arasında unikal bir əsər sayılan “Qasımuşağı xalçaları”nda istifadə edilən hər bir müqəddəs motiv və fiqur bu tayfa və ya qəbilənin həyatında qədimdə baş verənləri, inamlarını və qədim əcdadlarının dini təsəvvürlərini təqdim edir və xalça nümunələrinə nəzər salmaqla müəyyən etmək mümkündür ki, bu xalça çeşnisində istifadə edilən motiv və naxışların tarixi eramızdan əvvəlki dövrlərə təsadüf edir. Bir sözlə bu çeşni keçmişi özündə əks etdirən ən qədim əsrlərdən bizə gəlib çatan bir sənət əsəri olmaqla yanaşı həm də əvəz edilməz bir sənəddir.

Bu tikmə və xalçaların ilkin tam və ya natamam forması bu günə qədər də dəqiqləşdirilməmiş və araşdırılmamış şəkildə qalır. Bu gün bizə məlum olan ən qədim Qasımuşağı xalçasının çeşnisi isə şəkildə verilən xalçadır. Xalçanın toxunuşu zamanı kobud səhvlərə yol verilmişdir. Toxunma tarixi tam dəqiq məlum olmasa da xalçaşünasların bir çoxu bu xalçanın XVII əsrə aid olduğunu təxmin edir, bəziləri isə onun toxunma tarixinin daha qədim dövrlərə təsadüf etdiyini iddia edirlər. Xalçanın çeşnisinə diqqət yetirdikdə onun qədimiliyi bir daha aydın sezilir və qeyri-adiliyi ilə digər çeşnilərindən fərqlənir.

Qeyd edək ki, bu xalça öz çeşnisinə görə deyil, stilinə görə qədim İtaliya xalçaları ilə müəyyən mənada eynilik təşkil etsə də, onlardan çox fərqlənir. Məşhur motivasiya ustası hesab edilən Mişel Fransıza (Michael Franzese) görə xalça öz çeşnisinə görə tam türkman adət-ənənəsinə uyğun şəkildə toxunmuşdur.

Xalçanın yan haşiyələri yetərincə XVIII və XIX əsr Qasımuşağı xalçalarından fərqlənsədə daxili dizayn olduğu kimi saxlanmışdır. S-ə bənzər qollar isə gölə bərkidilmişdir. Qırmızı yerlikli xalçada astral, zomorfik, həndəsi fiqurlarla yanaşı dekorativ elementlərdən istifadə edilmişdir.

Sultan HÜMBƏTOV

SON XƏBƏRLƏR
Tramp Səudiyyə Ərəbistanına yola düşüb
Yasəmən - ayrılığın adı
Boksçularımız İslamiadanı 7 medalla başa vurdu
ATƏT MQ həmsədrləri Dağlıq Qarabağ münaqişəsi zonasında gərginliyin artmasına dair bəyanat yayıblar
Mirşahinin qardaşı həbs edildi
Avropa Parlamentinin deputatları Azərbaycana səfər edəcək
"Surət Hüseynov demişdi ki, Laçını alsaq Elçibəyi devirə bilməyəcəm" - Sabiq qərargah rəisindən şok açıqlamalar
Azərbaycanın futbol üzrə milli komandası finala yüksəlib
25 ildir Laçını yuxularda görürük...
Azərbaycanın milli avtomobil brendinin dizaynı hazırlandı – FOTO
Laçının işğalından 25 il ötür
Ölümün ən gözəli də sənin oldu - Şəhid Milli Qəhrəmanımız yubiley yaşında...
Üzeyir bəyi sintezator çalmağa məcbur edənlər
And içdik ki, komandiri güllələyək
Ötərxan Eltac: TƏCİLİ ŞUŞANI QAYTAR, YOXSA...
Azərbaycan əhalisinin sayı açıqlanıb
Ərdoğan: “Türkiyə PYD/YPG-nin maraqlarını heç vaxt nəzərə almayacaq”
Prezident İlham Əliyev AXC-nin 100 illiyi ilə bağlı sərəncam imzaladı
Ölüm sevinməsin - Kimlər keçdi bu dünyadan
Azərbaycanı xaricdə necə tanıtmalı?
Bahar Muradova Zahid Oruca səsləndi: Bəlkə imkan verəsən danışaq?!
"Rusiyanın Dağlıq Qarabağ münaqişəsindəki təkbaşına vasitəcilyindən də imtina etməliyik" – Politoloq
Şəhid Məzahir Bayramovun doğum günüdür
İdmançımız dördüncü qızıl medalını qazandı
Laçın - Qaragöl dövlət təbiət qoruğu - FOTO
Avropada Azərbaycan diaspor təşkilatları arasında əməkdaşlıq güclənir
Laçının işğalı ilə bağlı həqiqətlər - Laçın alayının sabiq qərargah rəisi danışır (MÜSAHİBƏ)
Yetimliyimizin 25 ili tamam olur!
Avropa İttifaqı-Azərbaycan biznes-forumu keçiriləcək
QHT İmişlidə Qarabağ müharibəsi iştirakçılarının iştirakı ilə tədbir keçirdi - FOTOLAR