Qarabag Media
Haqqımızda Əlaqə

"Partizan Aliyə" - TARİX


Tarix:4-01-2016, 00:02 Kateqoriya:Manşet / Tarix

"Partizan Aliyə" - TARİXŞuşanın xan nəslindən olan qəhrəman Vətən övladı Aliyə Rüstəmbəyovanın xatirəsinə...

Qayğısız, xoşbəxt kənd uşağıydım… Həyətdə oynayırdım... Qarabağın xan nəslindən olan anam Ulduz xanım var səsi ilə: «Aliyə, tez bura gəl, tez», – deyə məni səslədi. Evimiz çox hündür, ikimərtəbəli olsa da, pilləkənləri birnəfəsə qalxdım. Otağa girəndə öz adımı televiziyadan eşitdim. Ortayaşlı, nurani, həlim, şirin bir qadın «Partizan Aliyə» adlı şeir deyirdi. Mən gözlərimi qırpmadan ona qulaq asırdım. Artıq mənim fikrim bu xanımda deyildi, onun şirin səsindən sehrlənərək partizan Aliyəyə çevrilib, vətənimizin müdafiəsinə qalxaraq şaxtalı Rusiya meşələrində döyüşdə yaralananlara tibbi yardım edirdim. Anam dedi ki, həkim Aliyə Rüstəmbəyova Şuşanın xan nəslindəndir, bizə qohumdur. Könüllü olaraq müharibəyə getmiş, Smolensk-Bryansk meşələrində partizan dəstəsinin tibbi-sanitar batalyonunun komandiri olmuş, böyük şücaətlər göstərmiş və qəhrəmancasına həlak olmuşdur. Bu sehrli aləmdən məni anamın səsi ayırdı: «Bilirsən şeir deyən qadın kimdi? – Xalq şairi Mirvarid Dilbazidi..
***

Böyük Vətən müharibəsində faşizm üzərində qələbənin əldə olunmasında 100 minlərlə azərbaycanlı igidlik və rəşadət göstərib. Ancaq bu müharibədə şücaət göstərmiş, canını fəda etmiş elə həmyerlilərimiz də olub ki, onların qəhrəmanlığı uzun illər bizə naməlum qalıb. Yalnız yorulmaz tədqiqatçılarımızın səyi nəticəsində müharibə tarixinin bizə bəlli olmayan səhifələri üzə çıxıb, xalqımızın qəhrəman oğul və qızının adını öyrənmək mümkün olub. Onlardan biri də müharibənin ağır günlərində Smolenskdə fəaliyyət göstərən partizan dəstələrindən birinin həkimi olmuş Aliyə Rüstəmbəyovadır.

Kim olub Aliyə Rüstəmbəyova? Aliyə Rüstəmbəyova 1907-ci ildə Şuşada anadan olub. Hələ kiçik yaşında ikən ailələri Bakıya köçüb. Atası Fətulla Rüstəmbəyov neft sənayesində çalışıb, mühəndis-texnoloq, Azərbaycanda neft sənayesinin yenidən qurulmasının təşkilatçılarından biri olub. Aliyə Bakıdakı 3 saylı orta məktəbi bitirib. Azərbaycan Tibb İnstitutuna daxil olub, sonra təhsilini 1-ci Leninqrad (indiki Sankt-Peterburq) Tibb İnstitutunda davam etdirib və bu ali məktəbi fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Onu Özbəkistana işləməyə göndəriblər. 1938-ci ildə təcrübəli həkim-terapevt kimi Moskvaya çağırılıb, Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunda çalışıb, elmi tədqiqatlar aparıb.

A.Rüstəmbəyovanın müharibə həyatı 1939-cu ildə başlayıb. Həmin vaxt Sovet İttifaqı ilə Finlandiya arasında müharibə gedirdi. Onu da həkim kimi cəbhəyə, Kareliya bərzəxində gedən döyüşlərə göndərirlər. Sovet-fin müharibəsi 1940-cı ilin martında başa çatır və Aliyə Rüstəmbəyova Moskvaya qayıdır. 1941-ci ilin 22 iyununda isə faşist Almaniyası ilə Sovet İttifaqı arasında dəhşətli müharibə başlayanda Aliyə yenidən cəbhəyə gedir, Volokolamsk şəhərində yerləşən Qırmızı Ordu hissələrindən birinin tibb-sanitar batalyonuna hərbi həkim təyin olunur. O, əvvəlcə Moskva ətrafında, sonra Smolensk-Bryansk cəbhə xəttində tibb-sanitar batalyonunda çalışır, yüzlərlə yaralı əsgəri ölümdən xilas edir.

Aliyənin əsirlik həyatı, sonrakı taleyi çox acınacaqlı olub. 1941-ci ilin dekabrında ağır döyüşlərin birində Aliyə yaralanır və əsir düşür. Almanlar Aliyənin həkim olduğunu bilir və ondan bir həkim kimi istifadə etmək istəyirlər. O isə əsirlikdən qaçmaq və partizanlara qoşulmaq istəyirdi. Bunun üçün vaxt və imkan qazanmaq üçün almanların təklifi ilə razılaşır. 1942-ci ilin fevralında bir qrup əsir döyüşçü ilə əsirlikdən qaçır, Smolensk meşələrində “Deduşka” adlı partizan dəstəsində həkim kimi çalışır.

1942-ci ilin yayında Smolensk partizanlarının vəziyyəti ağırlaşır. Almanlar öz hərbi hissələrini birləşdirərək partizan dəstələri üzərinə yeni qüvvələr göndərir. “Deduşka“nın digər partizan dəstələri ilə əlaqələri kəsilir. Düşmənə ciddi müqavimət göstərən partizanlar çox ciddi itki verirlər. 1942-ci il iyunun axırlarında həmin qanlı döyüşlərin birində Aliyə Rüstəmbəyova qəhrəmancasına həlak olur...
A.Rüstəmbəyovanın partizanlıq fəaliyyəti barədə AMEA-nın Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin Sənədli mənbələr fondunda xeyli material var. Həmin materiallar arasında Pavlov adına Leninqrad Tibb İnstitutunun Pronedevtika-Terapevtika Klinikasının direktoru, SSRİ Tibb Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, həmin dövrdə Leninqrad şəhərinin baş terapevti işləmiş M.Tuşinskinin N.Nərimanov adına Azərbaycan Tibb İnstitutunun dosenti, tibb elmləri namizədi Məhbubə Mahmudbəyovaya (Aliyənin xalası) göndərdiyi beş məktubu var.

14 iyun 1942-ci ildə göndərilmiş məktubda yazılıb: “Aliyədən xəbər yoxdur. Ecazkar, mehriban Aliyə fikrimdən çıxmır”. İkinci məktubda yazılır: “Aliyədən heç bir xəbər yoxdur. Məlumat bürosunun xəbərlərindən birində oxudum ki, almanlar Smolensk vilayətində bir neçə kəndi büsbütün dağıtmışlar, dəhşətə gəldim”. Üçüncü məktubda belə bir qeyd var: ““Pravda” qəzetində Azərbaycan haqqında məqalə vardı. Orada Smolenskdə işləyən «R» soyadlı azərbaycanlı barədə yazılmışdı. Ola bilsin ki, bu, bizim Aliyədir”.

Dördüncü məktubda: “Bizə, Leninqrada Moskvanın baş terapevti gəlmişdi. Onun sözlərinə görə, gəlişindən iki həftə qabaq Aliyədən məktub alıb. Aliyə Smolensk-Bryansk meşələrində partizan dəstəsinin tibb-sanitar batalyonunun rəisi işləyir. Sağ-salamatdır. Mümkün olsaydı, onu Moskvaya çağırardım. Biz mütəmadi olaraq belə şəraitdə yerləşən həkimlərimizi dəyişirik” deyilirdi.

1943-cü ilin mayında yazılan məktub yaxınlarının tam ümidsizliyə qapıldığından xəbər verir: “Aliyədən heç bir xəbər yoxdur. Onun salamat qalmasına, demək olar ki, ümidim qalmayıb. Mən moskvalı dostlarımdan Aliyə barədə öyrənməyi xahiş etmişəm. Hələ ki heç bir xəbər yoxdur”.

Smolensk partiya arxivindəki sənəddə bildirilir: “Aliyə Rüstəmbəyova - ehtiyatda olan həkim, bitərəf, 1941-ci il iyulun 23-də səfərbərliyə alınıb. 1942-ci il fevralın əvvəllərində “Deduşka”nın partizan birləşməsində olub. Droqobujskda yoluxucu xəstəliklər şöbəsinin müdiri vəzifəsində işləyib. 1942-ci ilin iyununda həlak olub”.
Həkim-partizan Aliyə Rüstəmbəyova müharibədə qəhrəmancasına həlak olaraq, vətəninin, Azərbaycanın adını ucaldıb. Məhz buna görə də xalqının qəlbində əbədi yaşayır. Böyük öndər Heydər Əliyev vaxtilə Aliyə Rüstəmbəyova haqqında yüksək fkirlər söyləyib. 1972-ci il “Oktyabr” jurnalının 6-cı sayında Heydər Əliyevin A.Rüstəmbəyova haqqında dediyi bu sözlər qeyd olunub: “Mən Smolensk vilayətində partizan dəstələrindən birində döyüşən şərəfli azərbaycanlı qızı, hərbi həkim Aliyə Rüstəmbəyovanın igidliyini yüksək dərəcədə səciyyəvi hesab edirəm”.

"Partizan Aliyə" - TARİXAzərbaycanın vətənpərvər qızının ürəyimizi fərəhlə dolduran qəhrəmanlığı ədəbiyyat və incəsənət nümayəndələrinin də nəzər-diqqətindən kənarda qalmayıb. Şairə Mirvarid Dilbazi “Partizan Aliyə” (1972) poemasını yazıb. Heykəltəraş Aslan Rüstəmov onun büst-portretini (1962) hazırlayıb.
Əlbəttə, vətən yolunda az-çox xidməti olan hər bir kəsin adını qədirbilən xalqımız həmişə uca tutub, onların adını qəlblərdə, könüllərdə yaşadıb.
(Manera.az)

Aliyə CAVANŞİR










SON XƏBƏRLƏR
Prezidentlərin görüşündə işıq söndü
Ziya Bünyadovun oğlu vəfat etdi
Hərbi attaşelər Müdafiə Nazirliyində toplandı
Nizami Paşayev 10 ildən sonra dünya çempionu adını qazandı
Qar yağacaq, yollar buz bağlayacaq – XƏBƏRDARLIQ
Xəstənin öd kisəsindən 4 minə yaxın daş çıxarıldı - HEYRƏTAMİZ ƏMƏLİYYAT
Ərdoğan Moskvadakı Qələbə Paradına dəvət edilib
Fərid Şəfiyev Brüsseldə görüşlər keçirib
Millət vəkili Yevda Abramov vəfat etdi
Belə millət vəkillərimiz də olub!
Yerə yıxılan köməksiz yaşlı qadına lağ edib gülürdülər...
10 hakimimiz FİFA statusunu itirdi
Kağızın keçdiyi tarixi yol
Vilayət Eyvazov sosial şəbəkələrlə bağlı göstəriş verdi
Baş redaktor azadlığa buraxıldı
İmzalar içində Hadi - Elnarə AKİMOVA YAZIR
Azərbaycan yazıçısı ABŞ-ın nüfuzlu mükafatını aldı
Lavrovun səfəri və regiondakı həssas balans – TƏHLİL
Dövlət Komitəsinin sədri gənc könüllüləri təbrik edib - FOTOLAR
İlham Əliyev və birinci xanım Şamaxıda ağac əkdi
Hafiz Hacıyev: "Partiyadan 50-60 nəfərin namizədliyini verməyi düşünürük"
Stalinin ən qəddar cəlladı – 30 min adama ölüm hökmü kəsən Ulrix
Mikayıl Cabbarov erməni nazirin müavininə cavab verib
Tanınmış jurnalist yeni vəzifəyə təyin edildi
Bir gündə 650 min ağac: Şamaxıdan start verildi
İlham Əliyev və Birinci vitse-prezident Şahxəndan türbəsi ilə tanış olublar
“Fənərbağça” komandasının fanatlarından “Traxtur”a dəstək - VİDEO
Brüsseldə Azərbaycanla bağlı dəyirmi masa
Erməni polkovnikdən ŞOK AÇIQLAMA: "Müharibə başlasa, biz heç nə edə bilməyəcəyik"
"Vəzir gəldi ki, bəs, həmin yerləri ermənilər yenə alıb" - Asim Qasımov