Qarabag Media
Haqqımızda Əlaqə

Kağızın keçdiyi tarixi yol


Tarix:6-12-2019, 14:15 Kateqoriya:Manşet / Maraqlı

Kağızın keçdiyi tarixi yol

Kağız, müxtəlif bölgələrdə və mədəniyyətlərdə zəngin inkişaf tarixinə malikdir və ən əhəmiyyətli ixtiralardan biridir. İnsanlar kağızın görünüşü və istehsalından çox əvvəl yazılı məlumatları müxtəlif əşyalarda saxlayırdılar – gil plitələr, ağac qabığı, iplər, papirus və perqament.

İlk yazı üçün nəzərə tutulan kağızlar 5 min il əvvəl Misirdə papirusdan hazırlanır. Papirus 4 metr hündürlüyə çatan və Nil sahilində böyüyən Cyperus papirus qamış bitkisindən hazırlanmışdır.

Kiçik Asiyada Pergam şəhərində quzu, dovşan, qoyun və keçi dərisindən perqament istehsal olunurdu. Perqament papirusdan daha bahalı olsa da, daha davamlı idi.

Tarixi yazılardan məlumdur ki, ilk kağız materialının kəşfi Çində olmuşdur. Kağız məmulatının 105-ci ildə naməlum çinli Tsay Lun (50-121) tərəfindən ixtira olunduğu bildirilir. Bəzi alimlər isə bu kəşfin daha əvvəllər məlum olduğunu iddia edirlər. Belə başa düşülür ki, Çin imperatoru Xe Diyə qulluq edən Tsyan Lun yalnız kağız nümunəsini yox, onun “sənaye” hazırlanma üsulunu təklif etmişdir. Əks halda imperator ona yüksək əmək haqqı, rütbə, imtiyaz verməklə var-dövlət sahibi etməzdi.

Biokütlə kimi tut ağacının (barama qurdu kimi) ipəyindən, bambuk zoğlarından, samandan, bitki xammalı tullantılarından, otlardan, yosunlardan və s. istifadə etmişdir.

VI-VII əsrlərdə kağız istehsalı Asiyanın digər ölkələrində də yaradılmağa başlanmışdır:

Məsələn, 600-ci ildə Koreyada, 625-ci ildə Yaponiyada kağız istehsalıgeniş vüsət almışdır.

751-ci ilin iyulunda indiki Qazağıstan və Qırğızstanın Talas çayı ilə sərhədlərində ərəblər qələbə qazanaraq var-dövlətlə yanaşı xeyli əsir ələ keçirmiş və bu əsirlərin arasında kağız istehsalı ustaları da olmuşdur. Bu əsirlərin sayəsində ərəblər özlərinin kağız sənayesini yaratmış və təkmilləşdirmişlər.

“Qərbdə” ilk kağız istehsalçısı Səmərqənd olmuşdur. 800-cü ildə Bağdadda, 1100-cü ildə isə Qahirədə kağız istehsalı qounmağa başlanmışdır.
Təəccüblü də olsa, avropalılar axırıncı olaraq kağız sənayelərini qurmuşlar. Görünür avropalılara kağızın istehsal ərəblərdən XI-XII əsrlərdə keçmişdir. Əvvəlcə İspaniya, İtaliya və Fransa, bir qədər sonra başqa Avropa ölkələri (1228- də Almaniya, 1309-cu ildə isə İngiltərədə kağız sənayesi yaranmışdır).

Beləliklə kağız tarixi və erası belə başlanmışdır. Hər bir ölkə də kağızın istehsal texnologiyasında az-çox öz yeniliklərini etmişlər. Yenilikçi italyanlar, məsələn, kağız üçün su işarələri tətbiq etmişlər, kağızın yapışması üçün heyvan yapışdırıcılarınadan istifadə etmişlər.

Rusiyaya XVI əsrin ortalarında kağız sənayesi üçün şərait çar IV İvan tərəfindən (Qrozniy) yaradılmışdır. Ancaq Rusiyada kağız istehsalı I Pyotr vaxtında olmuşdur. Daha dəqiq 1703-cü ildə birinci rus qəzet nüsxəsi çapdan çıxmışdır, çoxlu sayda kitab, elmi-texniki ədəbiyyatlar nəşr olunmuşdur. Bütün bunların çap olunması üçün çoxlu miqdarda kağıza ehtiyac olmuşdur. Öz kağız sənayesini inkişaf etdirmək və mükafatlandırmaq məqsədilə uzaqgörən I Pyotr öz millətinə xaricdən kağız idxalına qadağa qoymuşdur, hətta dəftərxana ləvazimatına da.
Bu hadisədən sonra III–IV əsrlərə qədər mövcud olan bütün yazı üçün hazırlanmış materiallar sıradan çıxmış və ancaq bu günkü kağızla əvəz olunmuşdur.

________________________________________________________________________________________________________












SON XƏBƏRLƏR
Baş epidemioloq: “Əmin ola bilərsiniz ki, bizdə koronavirus yoxdur”
Türkiyə səfiri: "Ərdoğanın Azərbaycana səfərini yüksək dəyərləndiririk"
İlham Əliyev Britaniya Baş Nazirinin ticarət elçisini qəbul etdi
Türkiyə vətəndaşı Bakı aeroportunda öldü
Xocalı soyqırımı: SİYASİ VƏ İDEOLOJİ TƏRƏFLƏRİ
Xətai rayon MKS-nin Mərkəzi Kitabxanasında “Xocalı harayı” adlı anım tədbiri keçirilib
Xocalı soyqırımından 28 il ötür
Azərbaycanda 87 seçki məntəqəsi buraxıldı
Ərdoğanın şərəfinə Bakıda ziyafət verildi
İki ölkə arasında yüksək səviyyəli iclas keçirildi
Şəhid xanımı: “O gecə məhv edilən 68 əzizimdən yalnız birinin qəbrini ziyarət edə bilirəm”
Şəhid əsgərimiz İbrahim Vəliyev dəfn olundu - VİDEO
Ərdoğan: “Azərbaycanla tarixi bir addım atacağıq”
UNEC-də Xocalı soyqırımının 28-ci ildönümü qeyd olunub
Səhiyyə Nazirliyi əhaliyə müraciət etdi - koronavirusa görə
20 yanvar faciəsini törədən Dmitri Yazov öldü
Bakıda sevgililər özlərini dənizə atdı: Qız öldü
Koronavirus Vahid Ələkbərova 1.2 milyard ziyan vurdu
“Fly Dubai” Bakıdan uçan təyyarədə erməni filmi ilə sərnişinləri təxribata çəkir - FOTO
Orta məktəblərdə kütləvi tədbirlər məhdudlaşdırıldı
Görkəmli Azərbaycan ziyalısı Əli bəy Hüseynzadənin doğum günüdür
Milli-mənəvi dəyərə çevrilən qəhrəmanlıq salnaməsi
Cahangir Əsgərov: "Azərbaycan-İran reysi üzrə uçuşlar təxirə salınmayacaq"
Milli Qəhrəmanlar Əfqan Hüseynov və İnqilab İsmayılovun doğum günüdür
Daha üç ölkədə koronavirus aşkarlandı
Xocalı qətliamının şahidi: "Anam xalamoğluna demişdi ki qızlarımı güllələ" - MÜSAHİBƏ
Aşağı Qarasaqqal — Kəndlərimiz rubrikasından
Azərbaycanda sosial-fəlsəfi biliklərin təbliğində Əddin Şakirzadənin rolu - IV YAZI
Prezident İqor Ponomaryovu təltif etdi
İran heç cür bəlanın qarşısını ala bilmir