Qarabag Media
Haqqımızda Əlaqə

Dərdin çiçəkləmə dövrü - Rüstəm Kamal yazır


Tarix:16-12-2018, 12:10 Kateqoriya:Manşet / Yazarlar

Dərdin çiçəkləmə dövrü - Rüstəm Kamal yazırRüstəm Kamal,
filologiya elmləri doktoru, professor


Ramiz Qusarçaylı - 60

Ramiz Qusarçaylının şeirləri barədə düşüncələr…

Ramiz Qusarçaylı bu dünyanın insanlarına, hadisələrinə və öz ömrünə, gündəlik yaşam qayğılarına, tərcümeyi-halına Azərbaycan poeziyasının gözü ilə baxdı. Bu gün onun şair taleyi və şair statusu imkan verir ki, millətimizin, ölkəmizin taleyindən danışa bilsin və biz də ona inanaq.

Şair necə nəfəs alırsa, elə də yazır. Necə yazırsa, elə də yaşayır. Çünki onun ömür hekayəsi millət hekayəsinin içindədir. Şeirlərində rast gəldiyimiz “Mən” əvəzliyi həmişə “biz” mənasını ehtiva edib. “Mən”i ismin neçə halında hallandırsa da, əslində “biz”dən bəhs edir. “Biz”in məsuliyyətini cəsarətlə “mən” üzərinə götürür. “Mən” maskası altında içində yaşadığı zamanı və toplumun dərdini yazır. “Mən” şairin avto-bioqrafik, fərdi obrazını deyil, “indi sağlığında ölən şairlərin” ümumiləşdirilmiş obrazını ifadə edir.

Mənim söz pətəyim qurğuşun doğur,
Mənim taleyimdə güllə oynayır.


Poeziya həmişə “sofiya”dır, yəni canlı bilikdir, təbiətdən alınan bilikdir, əşyaların, nəsnələrin mahiyyətini tanımaqdır.Təbiət şeirlərində Ramiz özünü və xarakterini oxucuya tanıtmaq imkanı verir. Peyzaj şeirlərində belə onun sosial ehtirasını hiss edirsən.

Yağır, yaman yağır Qubanın qarı,
Yenə Təngə qardı,
Afurca qardı.
Üzür dağ kəndini qışın qubarı
Tox toxa söylənir, ac aca,- qardı.


Hər şairin öz zamanı (psixi, sosial, fiziki) olur. Ramiz Qusarçaylının zamanı “gecə”dir. Gecə yarısı inanc düşüncəsində ruhların, mifik qüvvələrin fəallaşdığı məqamdır. Bəlkə Ramiz Qusarçaylı şeirlərinin mistik süjeti də bu üzdəndir? Gecə, gecə yarısı xatirə yaddaşında qalan zamanın adıdır.

Mən kənddən çıxanda gecə yarıydı,
Söyüdlər yol üstündə tellənirdilər.


Dəfələrlə fikir vermişəm: Ramiz həmişə gecə yarısı (qalıb səhər tezdən gedə bilsə də), “Şamaxinka”da taksiyə minib mütləq Qubaya, evinə qayıdır və çox güman ki, şeirlərini də gecə yollarda pıçıldayır. Şeirləri çiçəklər kimi gecənin bətnindən doğulur.Gecə sükutundan səsi boylanır.

Bir şeir ağladım gecə yarısı,
Bir şeir hönkürdüm… ağ vərəqlərə.


Ramiz də “göz” şeirlərinin baş qəhrəmanıdır. Göz görən, danışan və eşidən or-qandır. “Göz” çiçəklərin ətrini duyur. Göz səsi (musiqini) dinləyir. Həyatın dərki də,ölüm hissi də gözdən başlayır.

Noldu qərib yetim, qəribə yetim,
Ölümün gözündə çiçəklədinmi?


Dərdin çiçəkləmə dövrü - Rüstəm Kamal yazır
Bir gözəl şeri var (“Atamın xatirəsinə”)- atasının ölümünü mistik hadisə kimi, bir metaforik süjet kimi danışır. Ata ruhunun “bu dünya”dan “o dünya”ya keçidini onun gözlərindən izləyir və bu şeri yaşanılmış hadisə kimi varlığımıza, içimizə hopdurur.

Gözündən ölməyə başladı dünya,
Gözündən düşməyə başladı dünya.
Saraldı gözünün ağ çiçəkləri,
Gəlib gözlərində qışladı dünya.


Dünyanın çiçək mövsümü də göz yaddaşında qalıb. Çiçəkləmə, gülaçma onun sevimli stixiyasıdır. İnanırsan ki, Ramiz Qusarçaylı dünyasında daş da, qaya da çiçəkləyə bilər: “Daşlar da gözünə çiçək göründü”. Çiçəkləmə, güllənmə hadisəsi həm
canlılığın, diriliyin təbiətdə təzahür formasıdır, həm də şair üçün metaforik mənalar aktıdır.

Oğul-oğul çiçəkləndi,
Şəhid-şəhid ləçəkləndi.


Əsirlikdə, düşmən tapdağı altında qalmış yurd yerlərimizin ağrısının şairin dilində qarğışa keçməsi də bu metaforik yad-daşdan gəlir.

Yiyəsiz yurd yeri yavaş güllənir,
Bu yaz çiçəkləmə, ərik ağacım.


Şairin işi gizlini aşkar etmək və gizlətməkdir. Əgər ölünün, şəhid qəbirlərinin bu dünyada nə vaxtsa dirilmə, “çiçəkləmə” ümidi varsa, onu da şair təxəyyül “işi”mümkün edə bilir.

Torpaq daşıyıram kirpiklərimdə,
Bir gün gözlərim də çiçəkləyəcək.


Adama elə gəlir ki, bu poeziyanın qrammatik (dinamik) strukturu bütövlükdə fellərdən təşkil olunub. Hər misra, hər deyim sanki “hərəkətdədir”, burda isim, sifət mütləq “xəbər” olur.

Yığılaq bir, durulaq bir,
Yağıb torpağa birləşək.
Ozümüzə sarılaq bir,
Dönüb yumağa, birləşək.


Şeirlərin adlarına diqqət yetirin – böyük əksəriyyətinin tərkibi fellərdən, feli sifətlərdən ibarətdir. Əmr, xitab, hökm, nida-sual tipli deyimlərin sıxlığı şit, duzsuz epitetlərin mətnlərin mənalar dünyasına girməsinə imkan vermir. Şairin fel sevdası və ehtirası o qədər güclüdür ki, başqa sözlərə də “hərəkət”in enerjisini keçirir. Sözlərin, misraların bir-birilə ritmik əlaqəsi də, “nəfəs-nəfəsə verməsi” də felin təsir gücündəndir. “Bir ağız sevgi ağısı” şerində isə fellərin təkrarlanması bizə az qala məhkəmə-istintaq sorğu-suallarının atmosferini yaşadır.Fellərin ritmi bu gözəl şairin iç intonasiyasının və jestinin möhürüdür, emosiyasının obrazıdır. Rədiflərin, qafiyələrin məna yükünü də fellər çəkib gətirir. Məşhur “Qurudub göndərmə bənövşələri” şerində fellərin “zənciri” yaşantıların, ağrıların mükəmməl obrazını verir:

Əl saxla, dər saxla, təzə-tər saxla,
Çıxart ürəyimi, üstə sər, saxla.
Mənə də ölməyə bir az yer saxla,
Qurudub göndərmə bənövşələri.


Qusarçaylının ustalığı ondadır ki, fellərlə özünəməxsus təkrar effekti yaradır. Əgər müqayisə təbiri caizsə, bu təkrar effekti Qafqaz kişi rəqslərini xatırladır.Misra əvvəlində və sonunda fellərin sadalanması və sıralanması (anafora və epifora) isə artıq ovsun poeziyasının elementidir. Məsələn:

Nə yağır Təbrizə, Beyruta yağır,
Nə yağır Bağdadda heyrətə yağır,
Nə yağır Şuşada qeyrətə yağır,
Yağır, ərəblərin başına yağır,
Yağır, çeçenlərin başına yağır.
Yağır, əfqanların başına yağır,
Yağır, türkmanların başına yağır,
O taylı, bu taylı
qara yağışlar
Azərbaycanların başına yağır…


Ramiz Qusarçaylı bizim o şairlərimizdəndir ki, şeirdə hər sualın vaxtını və yerini dəqiq bilir və suallarını cəsarətlə, ürəklə səsləndirir. Və hər sualın cövhərində mütləq nida ehtirası, nalə (“Bəstənigar”, “Zəminxarə”…) coşqusu var.Bu cür suallara elmi ədəbiyyatda ritorik, bədii suallar da deyirlər. Və necə ad-lanmasına baxmayaraq, hər sualın öz vaxtı, öz məqamı olur, hər sual vaxtında səslənməlidir.

Bu yaz bənövşələr sənsiz qaldı ki,
Sevdiyin çay yeri çənsiz qaldı ki,
Çat düşən ürəyin dənsiz qaldı ki,-
Torpağın altında dərd ləklədinmi…


Ramiz Qusarçaylının şeirləri içində, misraları arasında, sözlərinin məsamələrində qəribə (və qərib!) bir qəm rüzgarı dolaşır. Mövsümlərin gəlişi, insanların günü-güzəranı, dağdan mehin əsməsi, ağacların çiçəkləməsi, aylı gecələrin sukutu onu kədər-ləndirir. Təbəssümündə belə qəmin, kədərin izharı var.

Kişilik və şairlik qüruru qoymasa da, Ramiz səsində də, sözündə də dərdi, gileyi, kədəri gizlədə bilmir: “Hər giley oxunmaz üzümdən indi”. Axı, şeri, poeziyanı aldada bilməzsən! Onun sosial, satirik poeziyası, sevda lirikası qəmdən nəm çəkir. Qar obrazı bu kədər ovqatının rəsmini çəkmək üçün dəqiq seçilibdir:

Ağ yaza oxşayır qışın gəlişi,
ağaclar bu səhər ağ yarpaqlayır.
Baxıram,
baxışım qara ilişir,
Dönürəm, – gözümü işıq bağlayır…


Sərt, güclü sosial tembrə malik olan şeirlər zərif poetik detalların və obrazların vəhdətidir. Məhz sərtliklə zərifliyin sirli harmoniyası bu şeirləri uzunömürlü və dözümlü edir.

Ayın könülsüz işığı
Lillənər arxın içində.

Yaxud:
Quru ağacların sarıköynəyi
Asılıb səsinin budaqlarından…


Ramiz Qusarçaylı Azərbaycanın namuslu şairlərindən biridir. Çünki ömür şərəfini və yaradıcılıq ləyaqətini qoruya bilib. Onun vətəndaş əxlaqı və milli mənəviyyatı şeirlərinə, şeirlərinin fəlsəfisi isə əxlaqına dərindən yansıyıbdır.

Torpağın üstündə diz çökməmişəm,
Altında uzanıb ölüm, bəsimdi.


“Şair-cavabdır”, yəni dünya filosof üçün sual bəhanəsidirsə, şair üçün cavab imkanıdır. Səhv etmirəmsə, M.Svetayeva belə deyirdi. R.Qusarçaylı bu məmləkətin əsl şairi kimi öz məsuliyyətini və cavab hissini heç vaxt unutmadı! Bu torpağın taleyini öz taleyindən heç vaxt ayırmadı. Ona görə də onun yüksək vətənpərvərlik və vətəndaşlıq poeziyasına, sevgi lirikasına hə-mişə inanmışıq../"Ədalət" qəzeti.-2018.-15 dekabr.-S.15/

Karabakhmedia.az










SON XƏBƏRLƏR
Azərbaycanda 240-dan çox uşaq ürəyindən əməliyyat edilib
Azərbaycanın Güneyinə bayraq göndərək
Apreldə müharibə veteranlarına Prezident təqaüdü təyin olunacaq
ABŞ yenidən Türkiyəni hədələdi
Dağlıq Qarabağın sonuncu rəsmi statusu
Tokayev Qazaxıstan prezidenti kimi ilk səfərini Rusiyaya edəcək
Milli konsepsiyanın formalaşmasında milli fəlsəfənin dərki: problemlər və həll yolları - (III yazı)
Sabahın hava proqnozu açıqlanıb
"Dilənçiliyi təbliğ edən Kosa və Keçəl personajları ləğv edilməlidir..." - Rəşid Mahmudov
"Əvvəli, indisi, son anı sənsən" - Gilə Əliqızının şeirləri
Qarabağın Ermənistana birləşdirilməsi üçün imza toplama kampaniyasına başlandı
Bu gün Azərbaycanda Novruz bayramı qeyd olunur
Məcburi köçkün qəsəbələrində Novruz şənlikləri keçirildi - FOTOLAR
Atılan addımlar milli birliyə xidmət edir
Şuşa-Laçın yolu - 2019/VİDEO
Putin istefa verən Nazarbayevə zəng edib
Ceyhun Salmanova vəzifə verdi - Sərəncam
Nursultan Nazarbayev istefa verib
Prezidentlə Xanımı Novruz şənliyində
Ərdoğandan Avropaya sərt etiraz
"Əli İnsanovun ətrafında birləşmək fikrimiz yoxdur" — İqbal Ağazadə
Sənətilə Sumqayıtda ucalan həkim
Erməni Marqarita Simonyanın əri Bakıda – “Sputnik”də toplantı keçirdi, Azərbaycan jurnalistlərini təhdid etdi – FOTO
Problemli kreditlərlə bağlı Apellyasiya Komitəsi yaradılır
Qarabağ seprataçılarının keçmiş komandanı müharibə anonsu verib
Əli Nağıyev Əli İnsanovun çıxışına münasibət bildirdi: “Dedikləri hamısı səhvdir, gərək 15 il əvvəl məni dinləyərdi...”
Mənim mifik tanrım, sevgi tanrısı, Ayzıt (duyğu)
NATO Rusiyanı Krımı Ukraynaya qaytarmağa çağırıb
Prezident Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin enerji və sənaye nazirini qəbul edib
Çinarə Ömray "Yalquzaq ulartısı"ndan yazır...