Qarabag Media
Haqqımızda Əlaqə

MİLLİ FƏLSƏFİ FİKRİMİZDƏ ZAKİR MƏMMƏDOVUN XİDMƏTLƏRİ


Tarix:15-08-2018, 23:43 Kateqoriya:Manşet / Şəxsiyyətlər

MİLLİ  FƏLSƏFİ  FİKRİMİZDƏ  ZAKİR MƏMMƏDOVUN XİDMƏTLƏRİ Zakirəm hər sözüm dərindən dərin,
Axtarış dövrünün bu çağındayam
Kamil fikirlərin, düşüncələrin,
İncə duyğuların qucağındayam,
Ruhumun bəsirət bucağındayam.


AMEA-nın müxbir üzvü, fəlsəfə elmləri doktoru, professor Zakir Məmmədov (1936-2003) ömür yolunu beş misralıq şeirində dolğun şəkildə ifadə etmişdir. 16 avqustda atamın doğumunun 82 ili tamam olur.

Alim 1960 illərdən, yəni 40 illik elmi fəaliyyəti dövründə milli fəlsəfi irsimizin varlığını üzə çıxarıb araşdırdı. Zakir Məmmədovun tədqiqatlarına qədər elə hesab edirdilər ki, Şərqdə peşəkar filosoflar yaşamamışlar, yaradıcılığından əldə cüzi material olan Bəhmənyar istisnadır. Zakir Məmmədov qırx ilə yaxın müddətdə elmi axtarışlar aparıb, Şərq dillərində yazıb-yaratmış Azərbaycan fi¬lo-soflarının və mütəfəkkirlərinin dünyanın müxtəlif ölkələrində çap olunmuş, habelə əlyazması şəkilində saxlanılan zəngin irsini üzə çıxarmış, onların fəlsəfəsini (varlıq təlimi və idrak nəzəriyyəsini), məntiqini, ictimai-siyasi və etik görüşlərini işləyib hazırlamışdır. Zakir Məmmədov orta əsrlərdə Şərqdə, o cümlədən Azərbaycanda dini-fəlsəfə ilə yanaşı elmi-fəlsəfənin də varlığını sübuta yetirmişdirş O, müəyyən etmişdir ki, üç mühüm elmi-fəlsəfi təlimdən birini – Şərq peripatetizmini türk filosofu Əbunəsr Farabi (873-950), digər ikisini – panteizmi və işraqiliyi Azərbaycan filosoflarından Eynəlqüzat Miyanəci (1099-1131) və Şihabəddin Yəhya Sührəvərdi (1154-1191) yaratmışlar.

Müqtədir Azərbaycan filosoflarının təlimləri fəlsəfi məktəbə çevrilərək, bütün müsəlman Şərqi ölkələrində əsrlər boyu istedadlı filosoflar üçün örnək olmuşdur. Onların ideyaları sonralar islam aləmi ilə məhdudlaşmayıb, Avropa ölkələrində də yayılmışdır. Bir sözlə, dünya fəlsəfəsi tarixi orta əsrlərdə (1000 il¬lik bir dövrdə) məhz Şərq, ələlxüsus Azərbaycan filosoflarının sayəsində elmi-fəlsəfi dünyagörüşündən xali olmamış¬dır. Bütün bunları Zakir Məmmədov 30-dan çox kitab¬da (çap edilmiş və çap edilməmiş) və 250 məqalədə ifadə etmişdir.

Zakir Məmmədovun bütün tədqiqatları ilk mənbələr əsasında olmuş, buna görə həmin əsərlərin Azərbaycana gətirilməsi üçün böyük əmək sərf etmişdir. Belə ki, onun tədqiqatlarına qədər Bəhmənyarın “Metafizikanın mövzusu” və “Mövcudatın mərtəbələri” adlı kiçik həcmli iki traktatı məlum idi. Tədqiqatçı filosofun geniş həcmli “Təhsil” əsərinin varlığını aşkara çıxarmışdır. Onun əlaqədar təşkilatlara çox saylı müraciətləri hesabına həmin traktat Azərbaycana gətirilmişdir. Alim “Təhsil” əsərini ilk dəfə olaraq tam halda tədqiqata cəlb etmişdir.

Zakir Məmmədov Şərq, xüsusən Azərbaycan filosoflarının əsərlərini, nadir əlyazmalarının mikrofilmlərini, çap nüsxələrini sifariş ilə bəzən ərəb ölkələrində işləyən yoldaşları, daha çox isə öz şəxsi vəsaiti hesabına əldə edirdi. Həmin mənbələr əsasında orta əsr Şərq filosoflarının təlimlərini hərtərəfli və geniş şəkildə araşdırmış alim Azərbaycanda onların yeganə tədqiqatçısı olmuşdur. O, dünya şöhrətli filosoflarımızın irsini tədqiq etməklə bərabər, onların elmi icti-maiyyət tərəfindən tanınması uğrunda da çalışmışdır.

Zakir Məmmədov misilsiz elmi xidmətlərinə görə həqiqi alimlərin rəğbətini qazansa da, alim adını daşıyan cahillərin maddi və mənəvi təzyiqlərinə məruz qalmışdır. Bəlkə də, Zakir Məmmədov olunacaq hücumları irəlicədən gördüyü üçün 1957-1960 illərdə qələmə aldığı bir poemasında uzaqgörənliklə yazmışdır:

Doğma ana vətən, məni dinlə bir,
Sirri bəyan eylə, söylə neçin də
Bu mənfur, yaramaz dəstə içində
Zahirən bir mələk, daxilən iblis,
Üzdən alicənab, xisləti xəbis,
Haqqa quyu qazan alimlər də var.


Müasir dövrdə Türk düşüncəsinə, milli mənəvi dəyərlərimizə, fəlsəfi irsimizə maraq artdığı üçün atamın tədqiqatları daha çox plagiata məruz qalmışdır. Təəssüf ki, plagiat edənlərin əksəriyyəti elmdə müəyyən mövqeyə sahibdirlər. Plagiatorların sayı 2003-cü ildən, atamın cismən yoxluğundan sonra çoxalmağa başladı. Buna görə bəzilərinə plagiatını faktlarla göstərirdim, onlar da atamın əsərlərindən bir daha plagiat etməyəcəklərini bildirir, bəziləri isə çətin başa düşən olduğu üçün plagiatlarını anlamırdılar. Buna görə müxtəlif qəzetlərdə düz 5 il (2003-2008 illərdə) onların plagiatları ilə əlaqədar tənqidi məqalələr yazdım. Bununla atamın əsərlərini plagiatorların talanından müəyyən qədər xilas edə bildim, müəlliflik hüququnu qorudum. Həyatda əsas məqsədim atamın əsərlərini çapa hazırlamaq və atamın irsini qorumaqdır. Atamın cismən yoxluğundan 15 il keçsə də, O, mənim üçün hər zaman yaşayır.

Qeyd etmək lazımdır ki, Zakir Məmmədovun təşəbbüsü ilə Azərbaycan EA Rəyasət Heyəti İşraqilik təliminin banisi Şihabəddin Yəhya Sührəvərdinin vəfatının 800 illik yubileyinin keçirilməsi ilə əlaqədar 2 aprel 1991-ci ildə qərar qəbul etmişdır. Həmin qərara əsasən 25 dekabr 1991-ci ildə Fəlsəfə və Hüquq İnstitutunda (indiki Fəlsəfə İnstitutu) işraqi filosofun yubileyi keçirilmişdir. Zakir Məmmədovun təşəbbüsü ilə Bəhmənyarın anadan olmasının 1000 illik yubileyini 1993-cü ildə keçirmək barədə Azərbaycan EA Rəyasət Heyəti və Nazirlər Kabineti qərarlar qəbul etmişdir. Bu münasibətlə Fəlsəfə və Hüquq İnstitutunda (indiki Fəlsəfə İnstitutu) üç elmi sessiya, bir çox ali məktəblərdə konfranslar keçirilmişdir. Zakir Məmmədovun təşəbbüsü ilə 1998-ci ildə Siracəddin Urmə-vinin anadan olmasının 800 illik yubileyi ilə əlaqədar Azərbaycan EA Rəyasət Heyəti tərəfindən qərar qəbul edilmişdir. O, Siracəddin Urməvinin, Əfzələddin Xunəcinin anadan olmalarının 800 illik yubileyləri, 1999-cu ildə Eynəlqüzat Miyanəcinin anadan olmasının 900 illik yubileyi ilə əlaqədar mə¬qa¬lələr hazırlamış, jurnal və qəzetlərdə nəşr etdirmişdir.

Zakir Məmmədovun cismən yoxluğundan keçən 15 il ərzində bir çox Azərbaycan filosoflarının və mütəfəkkirlərinin yubileyləri oldu. Amma yubileylər “başqasının birinciliyini özünə aid etdiyini” iddia edərək atama qərəzli münasibət göstərənlərin, müstəqillik əldə etdikdən sonra milli fəlsəfi irsimizə marağın artdığı üçün bunu “dəb” hesab edərək, həqiqi alimlərin əsərləri əsasında orta əsr Azərbaycan filosoflarını tanısalar da, onların xidmətlərini “görməyib”, özlərini milli fəlsəfi irsimizin əsas tədqiqatçısı kimi təqdim edənlərin yadına düşmədi. Bunun əsas səbəbi onların filosoflar və mütəfəkkirlər haqqında Zakir Məmmədovun tədqiqatından əlavə bir fikir yaza bilməmələridir.

Bu il – 2018-ci ildə Əbubəkr Əhməd Bərdəi Bərdicinin, Əbülhəsən Bəhmənyarın, Siracəddin Urməvinin və Zakir Məmmədovun ilk və əsas tədqiqatçısı olduğu başqa dahi filosof və mütəfəkkirlərin yubileylər ilidir.

–2018-ci ildə IX əsr böyük Azərbaycan mütəfəkkiri Əbubəkr Əhməd Harun oğlu Bərdəi Bərdicinin (844-914) “Nadir adların təbəqələri” kitabının yazılmasının 1125 illiyidir.

–2018-ci ildə Şərq peripatetizminin Azərbaycanda ilk böyük nümayəndəsi, Şərqin nurlu dühası İbn Sinanın şagirdi Əbülhəsən Bəhmənyar Mərzban oğlu Azərbaycaninin (993-1066) doğumunun 1025 illiyidir.

–2018-ci ildə Şərq peripatetizmi məktəbinin görkəmli nümayəndəsi, filosof, təbiətşünas alim, məntiqçi, ictimai-siyasi xadim kimi böyük şöhrət tapmış Siracəddin Urməvinin (1198-1283) anadan olmasının 820 illiyidir.

Dahi Azərbaycan filosoflarının və mütəfəkkirlərinin yubiley tədbirləri atamın irsi əsasında hazırladığım məqalələrlə yad edilir. Zakir Məmmədov 40 illik elmi fəaliyyəti müddətində milli fəlsəfi irsimizin varlığını üzə çıxarıb araşdırdı.

Buna görə həmişə fəxrlə deyirəm
ZAKİR MƏMMƏDOVun qızı Aytək













SON XƏBƏRLƏR
Vikipediyada Raquf Orucov haqqında məqalə yaradılıb
Vladimir Putin Bakıda dünya çempionatını izləyəcək
Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsində kadr dəyişiklikləri olub - SİYAHI
Azərbaycanlı zabit Amerikada nüfuzlu medala layiq görüldü- FOTO
İlbər Ortaylı: “Güney azərbaycanlılar oğuz qruplarına aid türklərdir, onlar azəri deyil...” - MÜSAHİBƏ
Səhradakı türklərin son komandiri: Fəxrəddin paşa
Səudiyyə Ərəbistanında qadınlarla bağlı daha bir ilk
Bacı-qardaş dünya çempionu oldu
"Dağlıq Qarabağ heç vaxt Azərbaycanın suverenliyindən kənarda status almayacaq"
Mahir Abbaszadə: "Azərbaycanın regiondakı təşəbbüsləri beynəlxalq müstəvidə yüksək dəyərləndirilir"
Salahlıdan Amasyaya - polkovnik Məmməd Qazaxın izi ilə
Bu gün Azərbaycanda Neftçilər günüdür
Sevil Nuriyevanın həyat yoldaşı İstanbulda güllələnərək qətlə yetirilib
Bu gün Aşura günüdür
İdlib razılaşması: Putin Ərdoğanın arqumentlərini qəbul etdi
Qurban Qurbanov: Üstünlük “Sportinq”dədir
Azərbaycan Türk fəlsəfəsindən yarpaqlar: NƏCƏF BƏY VƏZİROV - III YAZI
Azərbaycan sevdalı Yavuz Akpınar
"Heydər Əliyev ciddi hərbi təlimlər keçir, hamı kimi ona da güzəşt olunmur" — Ayaz Mütəllibovdan AÇIQLAMA
Rasim Balayev: "Bu gün kinolar seçilir, ancaq səviyyəsiz seriallar ilə"
Tanınmış idmançıya idman ustası adı verildi
Daha bir azərbaycanlı xanım deputat seçildi
LEYSAN ÖZLƏMİ
Ermənistan Dağlıq Qarabağa dair "qırmızı xətti" keçir
Məhərrəmliyin mahiyyəti
Tramp Paşinyanla görüşə razılıq verməyib
Səsi çatan o taya əli yetmədi Şəhriyarın...
Çempionlar Liqası: Qalatasaray və Barselona darmadağınla başladılar
ABŞ Putin-Ərdoğan razılaşmasını dəstəkləyəcək
"O, bilirdi ki, ölümə gedir" - Prezident Mübarizin atası ilə görüşüb