Qarabag Media
Haqqımızda Əlaqə

Cümhuriyyətin gizli qəhrəmanı — quldur erməniyə qan udduran qaçaq oğlu


Tarix:27-01-2018, 16:58 Kateqoriya:Manşet / Araşdırma

Cümhuriyyətin gizli qəhrəmanı — quldur erməniyə qan udduran qaçaq oğlu

Karabakhmedia.az Moderator.az-a istinadən AXC-nin gizli qəhrəmanlarından biri Ağbaba Süvari Alayının 4-cü Xüsusi Təyinatlı taborunun birinci dəstəsinin komandanı, qaçaq Usubun oğlu Yüzbaşı Hacıvəli haqqında araşdırmanı təqdim edir.

Qeyd: Təqdim edəcəyimiz məlumat Ağbaba mahalı Düzkənd kəndinin sakini Yusif Rəhim oğlu Heydərovun (Aşıq Heydərin nəvəsi) xatirələri əsasında işıq üzü görüb. Bu xatirələr “Ağbaba Süvari Alayının” İgidlərinin xatirəsinə İthaf olunmuş “Aşıq Heydər"” kitabında səh-265-279 tam şəkildə işıqlandırılıb.

Moderator.az həmçinin, bu dəyərli bilgiləri təqdim etdiyi üçün Ağbaba-Şörəyel tarixini araşdıran Əbülfət Heydərə dərin təşəkkürünü bildirir:

4-cü Şərqi erməni dviziyasının -Baş komandan ordu generalı Andranik Ozanyan- Axırkələk polkunun məqsədi Gümrü və Gümrü ətrafı kəndlərdə, həmçinin Şörəgəl və Ağbaba, Kars, Çildır, Axırkələk və.s bölgələrdə qətliamlar vastəsilə erməni-daşnaq idarəçiliyini qoruyub saxlamaqdan ibarət idi.
1918-ci ildən etibarən Qərbi Azərbaycanın (indiki Ermənistanın) Ağbaba mahalında şərqi erməni dviziyasının Axırkələk polkunun qarşısında Kəlbalayı Məhəmməd ağanın rəhbərliyi altında 700 nəfər könüllülərdən təşkil olunmuş “Ağbaba Süvarı Alayı” dayanmışdı.

Qırx ildən artıq müddətdə müəyyən fasilələrlə müharibə meydanına çevrilən Şərqi Anadolu əhalisi yenə də ”Olüm, ya dirim” dilemması qarşısında qalmışdı. Birinci Dünya müharibəsində məğlub olan Osmanlı imperiyasını parçalamaq üçün, düşmənlər hər tərəfdən hücuma keçmişdilər.

Noyabrın ayında Ağbaba Milli Şurası təşkil edilir. Ağbabanın Köhnə İbiş kəndində olan Hacı Abbas oğlu Kərbalayi Məhəmməd ağa Şurasının sədri və konqresə nümayəndə seçilir. Şuranın tərkibində 7 nəfərdən – Hacı Abbas oğlu Kərbalayi Məhəmməd ağa, qardaşları Mahmud və Əsəd ağalar, Babaş ağa Bayram oğlu, Haşım Ağbaba, Xəlil Vəli oğlu Budaq və İbişli Hamza ağalardan ibarət idi.

Geri çəkilən türk ordusunun zabiti yüzbaş Xurşud bəy Ağbabada qalıb könüllü dəstələrin təlimi vəzifəsini öz üzərinə götürür, Ağbaba süvari dəstələri ermənilərə qarşı mücadilə edəcək bir gücə sahiblənir.

1918-ci ildə Ağbaba Milli Şurasının sədri Kəlbəlayı Məhəmməd ağa Kiçik Şiştəpə kəndindən qərargahını Böyük Təpəköy kəndinə köçürüb nahiyəni idarə eləməyə başladı.

4-cü xüsusi təyinatlı taborun 1-ci dəstəsinin başçısı yüzbaşı Hacıvəli Usub oğlu və 2-ci xüsusi təyinatlı dəstənin başçısı yüzbaşı Həşim Ağbabanin vəzifələri, Hacıabbas oğlu Məhəmməd ağa və Borçalı Mahalının Kəpənəkçi kəndində anadan olmuş Çənubi - Qərbi Kars Hökumətinin millət vəkili Emin ağanın iştirakı ilə gürcü generalları arasında aparılan gizli danışıqlardan sonra böyük məbləğdə nikolay qızılına (qızıl pul nəzərdə tutulur) alınmiş silah – sürsatı Axırkələkdən Ağbabaya tam təhlükəsiz şəkildə gətirib, Ağbaba Süvarı Alayını silah və sürsatla təmin etməkdən ibarət idi.
1917-1921-ci il tarixidə Qars – Çıldır bölgəsi rus, ingilis və erməni daşnaq birləşmələrinin nəzarəti altında idi. Ağbaba və Şörəgəlin müdafiyəsi üçün silah-sürsat yalnız Axırkələkdən gətirilirdi. Axırkələk yolu çox təhlükəli idi. Axırkələk Gürcüstanın nəzarətində olmasına baxmayaraq, bu yerlərə nəzarət ermənilərin əlində idi. 1919 -cu ilin dekabr ayında gürcü generalları sılah-sürsatın Ağbabaya aparılmasına zəmanət vermədilər. Üstəlik gürcü generalları Hacıabbas oğlu Məhəmməd ağaya xəyanət edərək silah daşıyan dəstələrinin yerlərini daşnaq alay komandanı Marzmanova bildirdilər.

1920-ci ilin yanvar ayının qarlı-şaxtalı qışında Ağbaba süvarı alayının yüzbaşısı Hacıvəli Usub oğlunun xüsusi təlim keçmış 20 nəfərdən ibarət dəstəsi Axırkələyin girişində “Dəmir Körpü” deyilən hissəsində şərqi Erməni dviziyasının Axırkələk polku tərəfindən mühasirəyə alınır və 6 saatdan artiq qanlı döyüşlər başlanır. Bu döyüşdə Ağbaba Süvarı Alayının xüsusi təlim keçmış 20 nəfər cəngavəri və Ağbaba süvarı alayının 4-cü qrupunun yüzbaşısı Qaçaq Usubun oğlu Hacıvəli ermənilər tərəfindən qətlə yetirilir. Deyilənə görə bu döyüşdə ermənilər tərəfindən 83 nəfər öldürülür.

Bu döyüşlərdə Ağbaba mahalının Düzkənd kəndindən Mustafa Abbasəli oğlu, Usub İmamverdi oğlu, Qərib Bayrampaşa oğlu və Rus Əhməd (İrəvandan gəlmədir, rus dilini mükəmməl bildiyinə görə el arasında belə adlandırılıb) şəhid oldular.

1920-ci il yanvar ayında Ağbaba mahalının Güllübulaq kəndinin görkəmli el şairı Aşıq Nəsib “Ağbaba Süvari Alayının” ərənlərinin xatirəsinə ithaf etdiyi şerini Sizə təqdim edirik.

Kalvayı Məhəmməd ağa, gördü düşüb dara vətən,
Kömək yoxdu, arxa yoxdu, qalıb baxtı qara vətən,
Xalıd paşanı çağırdı, almasın min yara vətən,
Pul verdi o, silah aldı, yurd olmasın sara vətən,

Igidlərə xəbər verdi, yeriyin ərlər, yeriyin,
Tüfəngləri hərləyərək, göstərin hünər yeriyin,
Düşmən görsə boyunuzu, daldaya sinər, yeriyin.

Məhmud ağa qabaqdadı, düşməni izləyən qlavuz,
Qoşun nizamın saxlayan, onu gözləyən qlavuz,
Kafirlərin qlavuzun, qəfil düzləyən qlavuz,
Aslan kimi nərə çəkir, “olmaz para-para vətən”.

Hacıvəli bir cəng atdı, ermənilər pərən oldu,
Dağıldılar sərçə kimi, sanki qıran-qıran oldu.
Qaçaq Usubun bu oğlu, bu döyüşdə ərən oldu.
Yurd uğrunda öldü getdi,yenə düşdü dara vətən,

Aşıq Nəsib nə görübdü, hamısını düz söylədi.
Çoxusunu unudubdu, bəlkə hələ az söylədi.
Mən deyirəm hacavatnan, saz səsləndi, saz söylədi.
Yağı olan saqqat getdi, axır tapdı carə vətən.

Hazırladı: Elmin Nuri










SON XƏBƏRLƏR
Davos Forumunda iştirak Azərbaycana nə verir? — Elmir Muradın şərhi
Ölkəyə külli miqdarda narkotik və silah gətirən iranlılar tutuldular
ABŞ İrana qarşı sanksiyalarını genişləndirib
Seçkiləri izləyəcək yerli və xarici müşahidəçilərin SAYI
Diaqnostik qiyməntləndirmə ilə sertifikatlaşdırma arasındakı fərq nədir?
Səfir: “Britaniya hər zaman Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləyib”
26 il sonra nəşi məzardan çıxarılan şəhidin xanımı: “Bir axşam evdə tək idim...”
Mahir Abbaszadə Yeni Günəşli qəsəbəsində laçınlılarla görüşdü - FOTOLAR
Prezident İlham Əliyev Vaqif Şadlinskini təltif edib
Hacı Salayev namizədliyini geri götürdü: "İki dəfə deputat olmuşam, bəsdir"
Məzahir Pənahovdan namizədlərə ÇAĞIRIŞ - “Seçki Məcəlləsinin tələblərinə əməl edin”
Həkimlərə şad xəbər: MAAŞLARI ARTIRILIR
Suriyada döyüşən azərbaycanlılarla bağlı qərar elan edilib
Naməlum şəhidin nəşi şəhidlər xiyabanında dəfn olundu - FOTOLAR
Dolmabaxça sarayında tarixi tapıntı – Osmanlının ilk təyyarələri haqda faktlar ortaya çıxdı - FOTO
Dəhşətli virusun Azərbaycana keçməsi istisna edilmir - AÇIQLAMA
Azərbaycanda qəndə ağardıcı maddə qatan şəxs həbs edildi
Yazıçı Pərvanə Bayramqızının yeni kitabı çap olundu
“Şuşa qalasının Azərbaycana məxsusluğu bütün dünyaya məlumdur” - Musa Qasımlı
İçərişəhərdə iki bina restavrasiya edilir
İki uşaq bağçasının direktoru olan qadın məhkəmə zalında həbs edildi
İmişlidə şəhidin nəşi məzardan çıxarıldı – VİDEO
Ruhani nüvə silahı ilə bağlı söz verdi
İraq prezidenti ölkədəki etirazlarda 600 nəfərin öldüyünü bildirib
Azərbaycan Türk fəlsəfəsindən yarpaqlar: ƏLI BƏY HÜSEYNZADƏ (TURANİ) - II YAZI
Mehdi Mehdiyev Qobu qəsəbəsində seçicilərlə izdihamlı görüş keçirdi - FOTOLAR
Azərbaycan və Monqolustan prezidentlərinin görüşü olub
Qaradağda məskunlaşmış laçınlılardan Mahir Abbaszadəyə dəstək - FOTOLAR
Azərbaycanda soyad sonluğunu dəyişdirənlərin sayı AÇIQLANDI
Azərbaycan icması erməni təxribatı ilə bağlı Moskva hökumətinə müraciət edib