Qarabag Media
Haqqımızda Əlaqə

Araxış sovməsi - Laçının əsir abidələri - FOTOLAR


Tarix:23-10-2017, 23:12 Baxış Sayı:1739 Kateqoriya:Manşet / Abidələr

Araxış sovməsi - Laçının əsir abidələri - FOTOLAR

Araxış kəndi Kiçik Qafqaz sıra dağlarında, Murovdağın cənubunda, ortadağlıq yamaclarda, təxminən Respublikanın paytaxtı Bakı şəhərindən şose yolla 508 km qərbdə, rayon mərkəzindən şose yolla 58 km şimal-qərbdə, Qarabağ yaylasının cənub-qərb yamacında yerləşən kənd Xankəndi dəmir yolu stansiyası ilə şose yolla ara məsafəsi 130 km, Kürdhacı kəndindən 5 km şimalda, Ərikli kəndindən təxminən 2 km cənubda yerləşir. Kəndin ərazisində kəndin xarabalıqları və qədim qəbristanlıqların, həmçinin qəzalı vəziyyətdə olan Araxış sövməsi mövcud idi. Sövmənin tavanı çatma tağlarla tamamlanan günbəzli, bir nefli, mərkəz tipli bazilikası olan və olduqca diqqətəlayiq və dövrünə uyğun möhtəşəm bir şəkildə inşa edilmişdir.

Sövmə Sovet hökuməti tərəfindən qeydiyyata götürülmüş, lakin sövmənin ərazisində heç bir vaxt arxeoloji qazıntı işləri belə aparılmamışdır.
Əsas özəlliklərini müxtəlif dövrlərdə itirərək günümüzdə öz görkəminin bir hissəsini saxlayan abidə qeyri-adi memarlıq quruluşuna malikdir. Bu tip digər tikililərdən fərqli olaraq burada keşiş cübbələrinin saxlandığı yer - yəni geyinmə otağı yoxdur. Tikilinin planında bir apsidalı, nalşəkilli qurbangah diqqətəlayiq formadadır. Tikintinin inşası zamanı əsasən əllə yonulmuş, yaxşı işlənməmiş daşdan, əhəng və qum qarışığından istifadə edilmişdir. Xarici ölçüləri; 12.30x5.20 metrdir. Tikilinin ətrafında və ona yaxın ərazilərdə xristianlığa qədər və xristianlıq dövrünə aid edilən qədim qəbristanlıq uzanır.

Divarların qalınlığı 90 santimetrə qədərdir. Kompozisiya və və konstruksiya xüsusiyyətlərinə görə XII - XIII əsrlərə aid etmək olar. Tikintinin təməlinə və hörgü üslubuna diqqətlə baxış keçirən zaman açıq-aydın görünür ki, bu tikinti daha qədim zamanlarda tikilmiş və hansısa səbəbdən uçub dağılmış bir binanın təməli üzərində yenidən inşa edilmişdir. Sövmənin qapı və pəncərələrinin yanları ustalıqla yonulmuş, hörgü daşından tam fərqli, cilalanmış daş kəmərlə hörülmüşdür.

Yaxınlıqda yerləşən qəbiristanlıqda olan məzarüstü daşlara baxış keçirən zaman yuxarıda söylənən fakt özünü tam təsdiq edir. Burada onlarla məzarüstü daşlar günümüzə qədər gəlib çatmışdır. Ərazidə mövcud olan qədim qəbir abidələri əsas tarixi abidələr sayıla bilər. Onlardan bir neçəsinin üstündə yazılar vardır. Sövmə yenidən inşa edilən zaman məzarüstü daşların bəzilərinin yeri dəyişdirilmiş, sındırılmışdır və məhv edilmişdir. Bu proses sonrakı dövrlərdə də davam etmişdir.

Laçın rayonunun ərazisində olan mədəniyyət abidələri içərisində əsasən qəbirüstü abidələrin, kurqanların, məbədlərin özünəməxsus yeri var. Təbiətin rəngarəng gözəlliyi ilə səsləşən çox nadir sənət nümunələrindən biri olan, incə zövqlə, cızma və qabartma üsulları ilə işlənmiş qəbirüstü abidələr, eləcədə baş daşları, həmçinin at və qoç fiqurları, habelə digər abidələrin bir çoxu hələ də öz forma və gözəlliyini saxlayıb. Qeyd edək ki, Laçın ərazisi atəşpərəstliyin - zərdüştlüyün yaranma məkanlarının bir parçası və mərkəzi olan Zəngəzur ərazisinə daxil olduğundan burada Günəşə, Ulduza, Aya, ocağa sitayiş bu bölgədə yaranan bütün tikililərdə, əsas etibarı ilə memarlıq abidələrində öz əksini tapmışdır.

Araxış kəndinin yaxınlığındakı qəbristanlıq ərazisində bir-birindən fərqli çox sayda qəbirüstü abidələr və onların qalıqlarına son dövrlərə qədər rast gəlmək olurdu. Bu baxımdan şosse yolun aşağı hissəsində olan qədim qəbirlər və qəbirüstü abidələr diqqəti cəlb edir. Onlar xristianlıqdan əvvəlki dövrə aiddir. Hətta dəfn üslubu tam fərqli olan bu qəbristanlıqda bir iri arxaik daş abidə əkin işləri aparılan zaman təsadüf nəticəsində üzə çıxmışdı. 220x68x30 sm olçüdə olan bu qaya üzərinə işlənmiş rəsmdə dünyanın ən köhnə etiqadlarından biri olan Zərdüşt dininə inananlar odu, günəşi ən müqəddəs, baş ilahi və ülvi qüvvə hesab edir, odun, günəşin nuruna sitayiş etmək, qarşısında səcdə qılmaq, dua oxumaq və onun şərəfinə qurban vermək üçün kollektiv şəkildə mərasim keçirirlər. Mərasimdə Zərdüşt dininə iman gətirənlər oda, günəşə qurban olaraq heyvan (buğa və ya qoç) aparırlar.

Alban memarlığının səciyyəvi əlamətlərini özündə qoruyub saxlayan sinə və baş daşları albanlara xas olan üslubda naxışlanmış, üzərində alban xaçları işlənmiş, xristianlığa aid qədim daş abidələr özləri də müxtəlif dövrlərə aiddir. Belə ki, qəbristanlığın ərazisində, sövmənin cənubi-şimal tərəfində, bu yaxınlara qədər qalan, heç bir yazısı olmayan, arxaik, iri qaya üzərində işlənmiş alban xaçı da diqqəti cəlb edir. 220x60x30 sm olçüdə olan bu məzarüstü abidəni üslub və bədii xüsusiyyətlərinə əsasən XI-XII əsrlərə aid etmək olar. 180x67x30 sm ölçüdə olan daha bir daş abidə (xaçkar) sövmədən bir qədər aralıda, sövmənin cənub tərəfində bir kənara atılmış şəkildə qalmaqda idi. Bu abidəni isə öz üslub və bədii xüsusiyyətlərinə əsasən XVI-XVII əsrlərə aid etmək olardı.

Məzarlığın digər bir hissəsi isə islam dinin qaydalarına əməl olunaraq dəfn edilən müsəlman qəbristanlığıdır. Bu məzarların baş və sinə daşında ərəb qrafikası ilə yazılmış yazılar, eləcə də baş daşıların üzərində ki, ay-ulduz rəsmləri çox maraqlı idi.

Araxış kəndinin maddi və mənəvi mədəniyyətinin mühüm tərkib hissəsi olan bu daş abidələrin hay əsirliyidən sonrakı taleyi haqqında bu gün dəqiq məlumatımız yoxdur.

1992-ci ilin may ayının 18-i günü Laçın koridorunu ələ keçirmək məqsədi ilə Şuşa şəhərinin Turşsu deyilən ərazisindən və Ermənistan Respublikasının Gorus rayonu istiqamətindən hücuma keçən Ermənistan Respublikası Silahlı Qüvvələri Laçın şəhərinin işğalını reallaşdırdı. Bu işğal nəticəsində Laçın rayonunun digər əraziləri ilə birlikdə Araxış kəndinin ərazisi də döyüş meydanına çevrildi. İşğaldan sonra hayların yayımladığı şəkillərdən məlum olur ki, qəzalı vəziyyətdə olan sövmənin bir hisəsi uçaraq yarıuçuq vəziyyətə düşmüşdür.
Araxış sovməsi - Laçının əsir abidələri - FOTOLAR

Araxış sovməsi - Laçının əsir abidələri - FOTOLAR

Araxış sovməsi - Laçının əsir abidələri - FOTOLAR

Araxış sovməsi - Laçının əsir abidələri - FOTOLAR

Araxış sovməsi - Laçının əsir abidələri - FOTOLAR

Araxış sovməsi - Laçının əsir abidələri - FOTOLAR

Sultan HÜMBƏTOV




loading...




SON XƏBƏRLƏR
Mühacir Azərbaycan Türk aydınlarının milli tarixi-fəlsəfi irsi - (III YAZI)
"Hoçaz çayının səsi indi də qulağımdadır" - Ərşad Hüseynov
Bir gecədə məşhurlaşan müğənnidən daha bir maraqlı mahnı: "Qaytar qoyunları..." - VİDEO
Araz Türk Cümhuriyyəti hansı zərurətdən yarandı?
"Beşikdaş"ı qardaş klub seçib, onun izi ilə gedəcəyik" - QURBAN QURBANOV
AzTU-da Milli Qəhrəmanın anım tədbiri keçirilib
“Hərbi xidmətdə olmamışam” – Əli Həsənovun nəvəsinin məhkəməsi
İranlı xanəndə Azərbaycan türklərini təhqir etdi - VİDEO
Xəyal Əhmədov: "Yarışlarda Azərbaycanın bayrağını ucaltdığım üçün qürur duyuram"
MTN GENERALI MƏHKƏMƏDƏ ELDAR MAHMUDOVUN ŞOK CİNAYƏTİNİ AÇIQLADI
Nazir: “Niyə əlillərin deputatlığa namizədliyi irəli sürülmür?”
Qarabağ əlili nazir müavini təyin edilsin! - Deputatdan təklif
Fransa Xarici İşlər Nazirliyi Azərbaycanın etirazına cavab verib
Yağış və qar yağacaq, bəzi yollar buz bağlayacaq -XƏBƏRDARLIQ
Jurnalist Natiq Qədimov dəfn olunub - FOTO
Gələn il orta aylıq əməkhaqqı 4 faizədək artacaq - NAZİR MÜAVİNİ
Prezident NATO-da Qarabağ problemini qaldırdı
Azərbaycan professional musiqisinin banisi Üzeyir Hacıbəylinin anım günüdür
"Qarabağ"ın əziyyətinə heyfim gəldi" - Elmar Məmmədyarov
RUSİYA, İRAN VƏ TÜRKİYƏ LİDERLƏRİ SURİYA İLƏ BAĞLI BƏYANAT QƏBUL ETDİLƏR
"Qırmızı vərəqə çox vaxt hansısa oyunçunu sındıranda verilir" - Qurban Qurbanov
Şenol Günəş “Qarabağ”ın oyununa gəlib
Azərbaycanda neçə min erməni yaşayır? - RƏSMİ RƏQƏM
İşləməyən köçkünlərin pulu niyə kəsilib? - Rəsmi açıqlama
Bəşşar Əsəd Rusiyada 9 maddəlik təkliflər paketini qəbul edib
Ərdoğan: "Qarabağ münaqişəsini yalnız Rusiya həll edə bilər"
İlham Əliyev Brüsseldə NATO-nun baş katibi ilə görüşəcək
Fransalı mer Alfortvile və işğal altında olan Laçın şəhəri arasında qardaşlaşmanı pisləyib
Böyük turançı: İsmayıl Ənvər Paşa — Bu gün onun doğum günüdür
Niderlandda Qarabağa səfərlər təşkil edən Booking.com saytına qarşı kampaniya başlayır