Qarabag Media
Haqqımızda Əlaqə

Dağların Laçın aşığı - FOTO


Tarix:22-03-2017, 23:55 Baxış Sayı:1459 Kateqoriya:Manşet, Laçın yurdu

Dağların Laçın aşığı - FOTO Hər dəfə aşıq Umbayı görəndə, onunla rastlaşıb əhvallaşanda elə bilirəm ki, o, indicə, bax elə bu səhər dağlardan enib gəlib. Səsindən, sözündən, yeriş-duruşundan dağların şehli-mehli havasını, ayna bulaqların duruluğunu, ərən palıdın, xan çinarın, qoca qartalın qürurunu qarşıma çıxardan bu ötkəm kişinin Ağcabədinin tərəkəmə çölündən-köhnə qışlaq yurdundan gəldiyinə heç cür inana bilmirəm.

Laçın dağlarının bu laçın oğlu illər, on illər boyudur ki, canından əziz bildiyi doğma Laçınına həsrət qalsa da, onun Laçınsızlığına– başı ağ qarlı, sinəsi zümrüd meşəli axar-baxarlı dağlardan ayrı qaldığına nə özü inana bilmir, nə də bizlər – onu tanıyanlar. Çünki Laçın mahalı qayasından, daşından tozuna-torpağına, gülündən-çiçəyindən koluna-kosuna, kəkliyindən-bülbülündən sərçəsinə-sığırçınına qədər onun canında-qanında qərarlaşıb: danışır – səsində görünürlər, baxır – baxışından boylanırlar, susur – sükutundan lal qayalar-sal qayalar sıralanıb keçir. Səsinin-sözü-nün hər nöqtəsindən, hər zərrəsindən Laçın sevdası, daha doğrusu, Laçın yanğısı dikəlir. Mən bu məqamda “dikəlir” sözündən uyğun bir kəlmə tapa bilmədim, çünki aşıq Umbayın Laçın ağrısını ifadə edən yaralı ruhunu, pəri-şan, nisgilli əhvalını ahın-amanın, alovun-yanğının göyə dikəlməyindən başqa bir şeyə bənzətmək olmur:

Sarı Aşığın məzarı oda düşüb əriyir,
Sultan bəyin ocağına yağı düşmən yeriyir.
Bu ömür, ömür deyil ki, can bədəndə çürüyür,
Taleyimizə yazılan yazımdan zəhləm gedir.


Laçın havalı aşığın özünün-özünə üsyan qaldırdığı, qiyam elədiyi bu qara sevdalı məqamdan onun yarasının, ağrısının məlhəmi-dərmanı da boy göstərir:

Adın nə şirindi, adına qurban,
Səcdəgahım, bir gümanım Laçındı.
Torpağı müqəddəs, suyu müqəddəs,
Qibləm, Kəbəm, Xorasanım Laçındı.

Həsrətindən sinəmə dağ çəkilib,
Qəmə tabe olub, qəddim bükülüb.
Ürəyimdə dərd toxumu əkilib,
Sağalmağa var dərmanım – Laçındı!


Dağların Laçın aşığı - FOTO Laçınlı aşıq Umbay ömrünün altmışını, yetmişini Laçınsızlıqda qarşılayıb. Ona sazlı-sözlü könül verən Laçın dağlarında məclis qurub qartallı qayalara, durnagözlü bulaqlara “sağ ol” demək isə hələ ki, göynəyən bir nisgil buludu kimi aşıq Umbayı dəli-divanə eləməkdədir... Aşıq Umbayın saza-sözə bağlılığı alın yazısıdır. 1940-cı ilin mübarək Novruz bayramı günündə dünyaya göz açan gündən sazın-sözün laylasıyla böyüyüb. Atası Sadıq kişi dini-ruhani təhsilli mömin bir adam olsa da, sazın-sözün vurğunu olub, aşıq dastanlarının çoxunu sinədəftər eləyən bu nurlu kişi övladlarının da könlünü saza kökləyib. Sadıq kişinin könlündən təkan alan Axundovlar tayfası az qala nəsilliklə saza-sözə bağlanıblar:

Umbay və Eynulla qardaşları ilə başlayan bu söz-sənət yolunu Ədalət davam etdirmiş, Elvin, Pərviz Axundovlar davam etdirir. Sadıq kişinin adını daşıyan nəvəsi – gözəl solo saz ifaçısı Sadıq Axundov aşıq Umbay oğlu da bu sənət şəcərəsinə daxildir. Bu gün nəsil şəbəkəsindən çox-çox uzaqlara yayılmış Aşıq Umbay sazının ardıcılları onlardır.

Dağların Laçın aşığı - FOTO Umbay Axundov müxtəlif sahələr üzrə peşə təhsili alıb: əvvəlcə Şuşa Kənd Təsərrüfatı Texnikumunu, sonra Gəncədə Pedaqoji İnstitutunun tarix fakültəsini bitirmişdir. Ancaq sənət yolu, daha dəqiq desək, saz-söz sənətinə vurğunluq onu aşıqlıq ünvanına gətirib. Dədə Şəmşir kimi böyük bir ustad-dan xeyir-dua alandan sonra Mais Gəncəlinin yanında daha da püxtələşib. Neçə-neçə müsabiqənin, beynəlxalq festivalın iştirakçısı və mükafatçısı olub. Aşıq qurultaylarına dəvət edilib, idarə heyətinə üzv seçilib. Radionun, televiziyanın qızıl fondunda bir-birindən gözəl ifaları cəmləşib. Qardaşı oğlu rəhmətlik aşıq Ədalətlə birgə söylədikləri “Şah İsmayıl” dastanı Azərbaycan televiziyasında dönə-dönə tamaşaçı auditoriyasına çatdırılıb. Elə o vaxtdan da Azərbaycanın hər yerində ona “Şah İsmayılın aşığı” deyirlər. Bu, Aşıq Umbay sənətinə verilən böyük dəyərdir.

Bir el sənətkarı kimi onun səs-sorağı, şan-şöhrəti yetmişinci illərdən yayılmağa başlayıb, elin əziz aşığına çevrilib. Laçının el məclislərindən başlayan sənət şöhrəti Qarabağa, Gəncəbasara, Kəlbəcərə, Göyçəyə qədər yayılıb. Dədə Şəmşir, Hüseyn Cavan, İmran Həsənov, Əkbər Cəfərov, Ədalət Nəsibov kimi qüdrətli sənətkarlar onun ifaçılıq məharətini bəyənib, məclis aparmaq qabiliyyətinə, meydangirliyinə əhsən deyiblər. Aşıq Umbayı bir aşıq kimi səciyyələndirən özünəməxsus cəhətlər çoxdur: zil və şaqraq zənguləli səsə malik olması, sinədəftərliyi, aydın, dolğun tələffüzü, oxusu-söylədiyi mətni təfərrüatlı şəkildə məclis əhlinə çatdırıb mənimsədə bilməsi, dastan ifaçılığında əsl aktyor məharəti nümayiş etdirməsi, Koroğlunun, Abbas Tufarqanlının, Qəribin, Şah İsmayılın, Kərəmin obrazını təkcə səsiylə, danışığıyla deyil, həm də üz-göz cizgiləri, yeriş-duruşu, bir sözlə hərəkət və davranış jestləri ilə çatdırmaq bacarığı, oxuduğu mahnının, çaldığı havanın ruhunu bütün varlığı və psixoloji əhvalı ilə təqdim etmək məharəti və s. Bütün bunlar hamısı bir yerdə onun öz obrazını – Aşıq Umbayın sənət portretini göz önündə Dağların Laçın aşığı - FOTO canlandırır. Mən dəfələrlə müşahidə etmişəm ki, Aşıq Umbay dastan danışanda içərisində yaşadığı mühit-dən, zamandan qopub uzaqlaşır, həmin dastanın dövrünə, zamanına, həmin hadisələrin baş verdiyi yerə, məkana yollanır. Baxıb görürsən ki, “Abbas-Gülgəz”i danışan aşıq on yeddinci yüzilliyə gedib çıxıb, quyuya salınan, imtahana çəkilən o özüdü. Əsl aşıqlıq, sənətə könüldən, candan bağlılıq elə budur! Oğulsansa, həmin məqamda Aşıq Umbayı dayandır, dastanın davamını danışmağa qoyma! Yaralanmış aslan kimi çıxacaq meydandan...

Gözəl ürəyi, saf qanı olmayan adamın gözəl şeir duyumu, incə saz duyumu ola bilməz. Ulu Tanrı Aşıq Umbaya saz-söz duyumu verəndə səxa-vətini əskik eləməyib. Bu səbəbdən də onun göz-könül gözəlliyini saz-söz gözəlliyi tamamlayıb. Dastanlarımızın, aşıq şeirlərinin, saz havalarının də-rindən bilicisi olan bu ustad sənətkar hər sözün, hər havanın üstündə doğma balasının üstündə əsirmiş kimi əsir, titrəyir. O, Qurbaninin, Abbas Tufarqanlının, Xəstə Qasımın, Sarı Aşığın, Dədə Ələsgərin, Dədə Şəmşirin, Mikayıl Azaflının sözlərini özünün sözləri kimi əziz tutur, xətirli saxlayır. Kimsə us-tadların sözünü təhrif eləyəndə, yanlış oxuyanda özünə-sözünə sığmır. Heyif ki, aşıq Umbay həssaslığı indiki aşıqların çoxunda yoxdur:

Çal aşıq, bu səsi duyum, ağlayım,
Barı heç olmasa, doyum, ağlayım.
Bu səsdəymiş əslim, soyum, ağlayım,
Ağlamaq bəmnəndi, orda zil olmur.


Məhz belə ürəyin sahibi saz-söz sərrafı ola bilər. Ustadlar nəfəsini da-vam etdirib ustadlar cərgəsində dura bilər. Aşıq Umbayın qoşma gəraylılarını, təcnislərini, divanilərini, müxəmməslərini oxuduqca, bəstələdiyi “Sadığı” və “İşıqlı” havalarını dinlədikcə onun könül kövrəkliyi səni də sazın-sözün sirli-ovsunlu dünyasına çəkib aparır. “Laçın həsrəti” dastanı isə ustad aşığın könül hayqırtısı, saz-söz fəryadıdır. Bu dastanın onun dilindən eşidəndə dözüb-ağlamamaq, göz yaşında qərq olmamaq mümkün deyildir. Çünki Aşıq Umbay bu həsrət dastanının hər misrasında ancaq və ancaq Laçının obrazında çıxış edir, onun xəyalında öpüb oxşayır, səcdəsinə durur:

Bərəkətdi Laçınımın torpağı,
Əziz saxlayırdıq orda qonağı.
Səbətin balıyla, nehrənin yağı,
Anamın süfrəsi çıxmır yadımdan.


Xəlqi koloritin hər misrada özünəməxsus axar-baxarla dalğalandığı bu deyim tərzi gözəllik və kədərin, sevgi və həsrətin, qürur və nisgilin baş-başa verdiyi Aşıq Dağların Laçın aşığı - FOTO Umbay qoşmalarının poetik ruhu üçün çox səciyyəvidir. Yaşın yetmişini adlayıb, səksənə-doxsana doğru gedən ustadı sazı-sözüylə baş-ba-şa qoyub hələ ki, o qarlı-qubarlı dağlara sarı boylanmaqdan başqa əlimizdən bir şey gəlmir...

Məhərrəm QASIMLI,
professor.


"Laçın yurdu" jurnalı - №2(13), 2014




loading...




SON XƏBƏRLƏR
Azərbaycanda Milli mətbuat günü qeyd olunur
Ağdamın işğalından 24 il ötür
"Məhv edilmiş şəhərin tarixi"-adlı kitab işıq üzü görüb
Havalar nə vaxtdan sərinləşəcək?
Kralı Salman bin Əbdüləziz "sakinləri döyən" şahzadəni həbs etdirib
Pirallahıda balıqyetişdirmə fermalarının təməli qoyuldu
JURNALİSTLƏRDƏN PREZİDENTƏ TƏŞƏKKÜR
“Maarifçi Qadınlar” İB özündən əvvəlki maarifçilərin ənənələrini davam etdirir
Vətənə sonsuz məhəbbətlə yaşanan ömür
Mosulda İŞİD döyüşçülərinə ərə getmiş 20 avropalı qadın tapılıb
TÜRK BİRLİYİ: Utopik nəzəriyyə, yoxsa siyasi gerçəklik (IV Yazı)
Şah İsmayılın heykəlinin yeri dəyişdiriləcək
”Ququşa qarşı kampaniya başlamalıdır” - Elnur Eltürk
“Qəbələ” qələbə ilə növbəti mərhələyə vəsiqə qazanıb
Bakı-Tbilisi-Qars xətti ilə ilk test qatarı Türkiyədən Gürcüstana yollanıb
ABŞ-Çin: Ticarət danışıqları nəticəsiz başa çatıb
İlham Əliyev jurnalistlər üçün tikilmiş növbəti binanın açılış mərasimində iştirak edib
Vasif Talıbov Ukraynanın voleybol komandasına baş məşqçi təyin olunub
Google-dan təqaüd alan ilk türkiyəli əlil
Rusiya İraqa “T-90” tanklarını tədarük edəcək
Şah Abbas farspərəst idi, yoxsa TÜRKÇÜ?
"Qarabağ"ın rəqibi Moldova "Şerif"i oldu
Türkiyə Qətərə nə qədər hərbçi və texnika göndərdi?
Elmar Məmmədyarov Mövlud Çavuşoğlu ilə görüşüb
Ermənistan sudan ekoloji terror və təhdid kimi istifadə edir
MEK-də VAHİD QEYDİYYAT SİSTEMİ VƏ MİLLİ RƏQƏMSAL YADDAŞ LAYİHƏSİNİN TƏTBİQİ İLƏ BAĞLI TƏLİM KEÇİRİLDİ
Yuxu...
"Dünya ölkələri Azərbaycanlı idmançıların gözü ilə" fotosərgi keçiriləcək
Əlillər üçün parkinqlər pulsuz olacaq
Hollandiyada orta məktəbdə “Azərbaycan dərsi” keçirilib