Qarabag Media
Haqqımızda Əlaqə

Qədim Azərbaycan tayfalarının ritual rəqsi - YALLI

Tarix:11-01-2017, 09:45 Baxış Sayı:259 Kateqoriya:Manşet, Cəmiyyət

Qədim Azərbaycan tayfalarının ritual rəqsi - YALLI

Etnoqrafik mənbələrə görə, "Yallı” qədim Azərbaycan tayfalarının ritual rəqsi sayılır.

Rəqs özündə qəhrəmanlıq motivləri ilə yanaşı qədim tayfaların əhvali-ruhiyyəsini, güc və birliyini əks etdirir.

Xalq rəqslərindən olan yallıların mənşəyi və yaşı dəqiq müəyyənləşdirilməyib. Ən qədim və geniş təsvirinə Qobustan, Gəmiqaya qayaüstü rəsmlərində, daha sonra isə Nizami Gəncəvinin "Xosrov və Şirin" poemasında rast gəlinir.

Digər xalqlarda da yallıya bənzər rəqslər mövcuddur. Lakin yallılar türk xalqlarının rəqs sistemi hesab edilir. Bu ad altında onlarca müstəqil rəqs toplanıb, onlar da üç yerə bölünür: yalnız musiqili, musiqili və vokal (səsli), bir də (musiqisiz ifa olunan) dil yallıları. Dil yallıları musiqisiz ifa olunur. Bu yallı növü ən qədim oyun hesab edilir. Çünki bunlar hələ musiqi alətləri icad edilməmişdən əvvəl düşünülmüş oyunlardır.

Yollular ibtidai insanların uğurlu ovdan sonra od ətrafında keçirdiyi şadlığın rəmzidir. Ova gedərkən sıra ilə gedib cəngəlliklərdə yolaçma yozumu var. Ona görə də "yollu" adlandırılıb. Rəvayətə görə, ibtidai insanların uçmaq istəyindən yaranıb bu rəqs forması. Belə ki, bu yel əsdiyi zaman dağın zirvəsinə qalxaraq əl-ələ verib uçmağa hazırlaşmalarının simvolik olaraq göstərilməsidir. "Yelli" adı da bununla bağlı olub. Lakin hər iki versiya həqiqətə az oxşadığından rəqsin "yallı" adı daha doğru hesab edilib. Bu da "səf-səf", sıra ilə düzülüb əl-ələ vermək, birlikdə olmaq mənasını daşıyır.
Qədim Azərbaycan tayfalarının ritual rəqsi - YALLI

allıların respublikamızın hər bölgəsində sevimli xalq rəqslərindən biri kimi qorunub yaşadılmasına baxmayaraq, onlar daha çox Naxçıvan ərazisində yayılıb, o cümlədən Şərurda. Deyilənlərə görə, Şərurda yallının 20 növü var, halbuki vaxtilə onların sayı yüzə yaxın olub: "Çolağı", "Üçaddım", "Qaz-qazı", "Köçəri", "İkiayaq", "Qaleyi", "Çöp-çöpü" və sair.

Yallının ən qədim növlərindən biri olan "Qaladan-qalaya" adlı yallıda insanların döyüş əhval-ruhiyyəsini, cəsarət və mübarizliyini əks etdirən maraqlı səhnələr var. Musiqi sədalarına uyğun olaraq ifaçılar rəqsə ağır templə başlayırlar, sanki döyüş meydanında düşmənlə üz-üzə gəliblər. Rəqsin sonrakı hissəsində isə hərəkət müəyyən qədər sürətlənir, "Cəngi"nin sədaları döyüş məqamının çatdığını bildirir: tərəflər üz-üzə dayanırlar. Oyunun digər hissəsində isə qılınca əl atılır, məğlub tərəf qalib gəlmək əzmini göstərir. Qan töküləcəyini, düşmənçilik yarana biləcəyini görən ağbirçək ana meydana gələrək yaylığı ilə döyüşün qarşısını alır.

Karabakhmedia.az

SON XƏBƏRLƏR
Məhkəmə Əli İnsanovun vəsatətini təmin etməyib
Rusiya ordusunun Xocalı töhfəsi
"Gürcüstanın Xocalı soyqırımını tanınmasına siyasi şərait yaranıb" - Elmar Həsənov
`Ermənilərin istənilən hərəkətlərinə cavab verilir və itkiləri daha çox olur` - MÜSAHİBƏ
`Qaçqın` statusunun verilməsi qaydası dəyişdi
Turan İmperiyasının tarixi və mahiyyəti - II Yazı
`Ərim leykoz olduğumu bilən kimi məni atdı` - 30 YAŞLI GÜNELİN DRAMI
Milli Qəhrəman Ərəstun Mahmudovun doğum günüdür
İrəvanın Rusiyadan nə qədər “İsgəndər” aldığı bilindi
Şəhid əsgərimiz dəfn edildi
”Xocalı soyqırımını Belçika Parlamentində müzakirəyə çıxarmaq mümkündür” - Belçikalı deputat
Azərbaycan Respublikasının Müstəqillik yolu: geoiqtisadi müstəvidən baxış
Cəbiş müəllimin qeyrətini çəkənlər
Ermənilər Laçın rayonunu minalardan təmizləyir - VİDEO
Ürəklərdə əbədi yaşayan şəhid-qəhrəman Rasim Şahsuvarov
Ermənistan Müdafiə Nazirliyində insident
Erməni əsgər öldürülüb
Türk pilotlar terrorçuların başına od yağdırdı: 56 ölü
İRANDA REPRESSİYA - 4 güneyli soydaşımız ana dilinə görə həbs edildi
Boris Nemtsovun qızı verdiyi suallarla erməni naziri çaş-baş saldı
Generallar cəbhəyə getdi - Foto
Cəbhə xəttində gərginlik davam edir
Ötən ildə dünya ticarətinin artım tempi son 8 ilin minimal səviyyəsində olub
Ukraynada Xocalı soyqırımı abidəsi ucaldılacaq
Tiflisdə Xocalı soyqırımına həsr olunan filmin təqdimatı keçirilib
“Dünya birliyi Xocalı soyqırımına hüquqi qiymət verməlidir” - Enes İbrahim
Dövlət İmtahan Mərkəzi abituriyentlərə müraciət etdi
Ermənilər artilleriyadan atəş açdı: əsgərimiz şəhid oldu
"Kaş ki, türklərlə birlikdə Cənubi Avropanı ələ keçirsəydik." - Jirinovski
Lavrov və Tillerson ikitərəfli münasibətləri müzakirə ediblər