Qarabag Media
Haqqımızda Əlaqə

Qədim Azərbaycan tayfalarının ritual rəqsi - YALLI


Tarix:11-01-2017, 09:45 Baxış Sayı:463 Kateqoriya:Manşet, Cəmiyyət

Qədim Azərbaycan tayfalarının ritual rəqsi - YALLI

Etnoqrafik mənbələrə görə, "Yallı” qədim Azərbaycan tayfalarının ritual rəqsi sayılır.

Rəqs özündə qəhrəmanlıq motivləri ilə yanaşı qədim tayfaların əhvali-ruhiyyəsini, güc və birliyini əks etdirir.

Xalq rəqslərindən olan yallıların mənşəyi və yaşı dəqiq müəyyənləşdirilməyib. Ən qədim və geniş təsvirinə Qobustan, Gəmiqaya qayaüstü rəsmlərində, daha sonra isə Nizami Gəncəvinin "Xosrov və Şirin" poemasında rast gəlinir.

Digər xalqlarda da yallıya bənzər rəqslər mövcuddur. Lakin yallılar türk xalqlarının rəqs sistemi hesab edilir. Bu ad altında onlarca müstəqil rəqs toplanıb, onlar da üç yerə bölünür: yalnız musiqili, musiqili və vokal (səsli), bir də (musiqisiz ifa olunan) dil yallıları. Dil yallıları musiqisiz ifa olunur. Bu yallı növü ən qədim oyun hesab edilir. Çünki bunlar hələ musiqi alətləri icad edilməmişdən əvvəl düşünülmüş oyunlardır.

Yollular ibtidai insanların uğurlu ovdan sonra od ətrafında keçirdiyi şadlığın rəmzidir. Ova gedərkən sıra ilə gedib cəngəlliklərdə yolaçma yozumu var. Ona görə də "yollu" adlandırılıb. Rəvayətə görə, ibtidai insanların uçmaq istəyindən yaranıb bu rəqs forması. Belə ki, bu yel əsdiyi zaman dağın zirvəsinə qalxaraq əl-ələ verib uçmağa hazırlaşmalarının simvolik olaraq göstərilməsidir. "Yelli" adı da bununla bağlı olub. Lakin hər iki versiya həqiqətə az oxşadığından rəqsin "yallı" adı daha doğru hesab edilib. Bu da "səf-səf", sıra ilə düzülüb əl-ələ vermək, birlikdə olmaq mənasını daşıyır.
Qədim Azərbaycan tayfalarının ritual rəqsi - YALLI

allıların respublikamızın hər bölgəsində sevimli xalq rəqslərindən biri kimi qorunub yaşadılmasına baxmayaraq, onlar daha çox Naxçıvan ərazisində yayılıb, o cümlədən Şərurda. Deyilənlərə görə, Şərurda yallının 20 növü var, halbuki vaxtilə onların sayı yüzə yaxın olub: "Çolağı", "Üçaddım", "Qaz-qazı", "Köçəri", "İkiayaq", "Qaleyi", "Çöp-çöpü" və sair.

Yallının ən qədim növlərindən biri olan "Qaladan-qalaya" adlı yallıda insanların döyüş əhval-ruhiyyəsini, cəsarət və mübarizliyini əks etdirən maraqlı səhnələr var. Musiqi sədalarına uyğun olaraq ifaçılar rəqsə ağır templə başlayırlar, sanki döyüş meydanında düşmənlə üz-üzə gəliblər. Rəqsin sonrakı hissəsində isə hərəkət müəyyən qədər sürətlənir, "Cəngi"nin sədaları döyüş məqamının çatdığını bildirir: tərəflər üz-üzə dayanırlar. Oyunun digər hissəsində isə qılınca əl atılır, məğlub tərəf qalib gəlmək əzmini göstərir. Qan töküləcəyini, düşmənçilik yarana biləcəyini görən ağbirçək ana meydana gələrək yaylığı ilə döyüşün qarşısını alır.

Karabakhmedia.az




loading...




SON XƏBƏRLƏR
Şairə Sevinc Qəribin yeni kitabı işıq üzü görüb
“Qəbələ” səfərdə məğlub oldu
Türk toplumunda qadının yeri və dəyəri - ARAŞDIRMA
Xristofor Kolumbmu, yoxsa türklərmi?! – Əli bəy Hüseynzadə
Nəsimi ilə Füzulinin nəşləri Azərbaycana gətirilə bilərmi?
Azərbaycan Wikipedia-da 53-cü pilləyə yüksəlib
Putin Ermənistanla vahid ordu razılaşmasını imzaladı
Azərbaycana sadiq qəhrəman – Milli Qəhrəman Asif Məhərrəmovun (Fred Asif) doğum günüdür - VİDEO
Türkiyədən Suriyaya uzanan tunel tapıldı
Türklərdə bayraqlar, sancaqlar və tuğlar – ARAŞDIRMA
SDU-nun kafedra müdiri vəfat edib
İranlı rejissorun Qarabağla bağlı filmi təqdim olundu
Fransa televiziyasında Qarabağın işğalından danışılıb - VİDEO
“Oyunun gedişində bizim də bir neçə variantımız olacaq" - Qurban Qurbanov
Cüdoçumuz Minskdə erməni rəqibinə qalib gəldi
Kikboksçumuz Böyük Britaniyada Azərbaycan bayrağını dalğalandırdı-VİDEO
Ərdoğan ABŞ-ı Türkiyəni aldatmamağa çağırıb
Araşdırma: Bakı milyonçusunun Türkiyədə mühacirətdə olan nəvəsi haqqında yeni bilgilər əldə olunub - FOTOLAR
Azərbaycanda Milli mətbuat günü qeyd olunur
Ağdamın işğalından 24 il ötür
"Məhv edilmiş şəhərin tarixi"-adlı kitab işıq üzü görüb
Havalar nə vaxtdan sərinləşəcək?
Kralı Salman bin Əbdüləziz "sakinləri döyən" şahzadəni həbs etdirib
Pirallahıda balıqyetişdirmə fermalarının təməli qoyuldu
JURNALİSTLƏRDƏN PREZİDENTƏ TƏŞƏKKÜR
“Maarifçi Qadınlar” İB özündən əvvəlki maarifçilərin ənənələrini davam etdirir
Vətənə sonsuz məhəbbətlə yaşanan ömür
Mosulda İŞİD döyüşçülərinə ərə getmiş 20 avropalı qadın tapılıb
TÜRK BİRLİYİ: Utopik nəzəriyyə, yoxsa siyasi gerçəklik (IV Yazı)
Şah İsmayılın heykəlinin yeri dəyişdiriləcək